jKLjîü4 (SüCAKLüK)
Güneş'ten Gelen
I ınlann Atmosferde Oranlan
Jğradlğı Kayıplar
Atmosferden Yansıma
(Alb2d0)
Atmosfer İçinde Dağılma
(Ditizyon)
Atmosfer Tarafından
Emilme (Absorbe)
Yeryüzûrw Ulaşan Gürleş
Işınları
YeryûzûrR Çarptıktan Sona
ORNEK SORU:
Sıcaklığın yeryüzüne dağlhşmda aşağı.
"kilerden hangisinin etkisi en azdır?
A) Yar şekilleri
B) Denizeıgöre konun
D) Ekvator'a olan uzakhk
E) Dünyanm hareketleri
ÇÖZÜM:
Sıcaklığın yeryüzüne dağMşh7da Mİ Örtü-
İKLİM (SüCÂKLfÇO
1. Güneş Işınlarının Yere Düşme Açısı
Sıcaklık dağılışmı etkileyen en Önemli faktördür. Belirli bir yüzeye dik ya da
eğik gelrnesiyle, Güneş Işınlarının getirdiği enerji miktarları arasında belir-
gül fark vardır. Güneş ışınlarının dik düştüğü yüzeyde Işıttığı alan küçük
Muğu sıcaklık daha fazladır. Işınların eğik düştüğü yüzeydeki ısıttığı
alan büyük olduğu İçin sıcaklık azdır (Şekil-1). Ayrıca Işınların eğik düştüğü
yerde yansıma daha fazladır. Bu durum, enerjisi az olan bu Işınların etkisi-
25
25
15
27
8
Gölgelerin
aydınlatılması
gökyüzünün mavi
gözükmesi
Atmosferin Isınınası
(%16)
Yeryüzünün Isınımsı
daha da zayıflatır.
Eğik ışınlar
Şekle görgüneş Işrwmın
yere Şme açışl
Dikey Işınlar
Şekle
Tablo- l: Güneşten gelen enerjinin atmosferde uğradığı
Güneş'ten gelen Işınların %25'i atmosferden, %8'i de yeryüzünden yansır.
(%33ü geri yansır.)
Atmosfer içinde çeşitli şekillerde dağılıp kırılmaya uğrayan bazı ışınlarm
dolaylı olarak yeri ısıtmasıyla yeryüzünün enerji kazancı %47'yl bulur.
Sonuç olarak, gelen Güneş Işınlarından %67 oranmdaki enerji yeryüzünü
Ve atmosferi aydınlatıp, Işıtır (Tablo•l).
Yeryüzünde Sıcaklık Dağılışını Etkileyen Faktörler
Sıcaklık, troposferde hem dikey hem de yatay yönde değişiklik gösterir.
Dünya'da sıcaklığın yatay yönde farklılıklar göstermesinde etkili olan fak-
törler Şu şekilde sıralanabilir.
1. Güneş Işınlarının yara düşme açışı
2.
Atmosferin etkisi
3.
Aydınlanma süresi
4.
Kara ve denizlerin farklı ısınma Özellikleri
5.
Nem miktarı
6.
Okyanus akıntıları
Z Hava hareketleri
8.
YerşekİIlerİ (eğim ve baki)
Dikey yönde etkili olan faktör ise
9. Yükseltidir.
Coğrafya I -2 Konu Anlatım" / Soru Bankası
sünün etkisi en azdır.
ÖRNEK SORU:
YANIT: C
Şekil• I: Güneş yere düşme açısına göre aydınlanma alanları
şmlan, Dünya'nm her yerine her zarnan aynı açıyla (üşmez. Güneş işm-
yere düşme aşağıdaki faktörlere bağlı darak değişiklik gösterir.
a. Dünya'nın (enlem)
b. Dünya'nın eğikliği (yaşanan mevsim)
c. Dünya'nm güllük hareketi (günün saati)
a. Dünya'nın Şekli (Enlem)
Uzaydan birbirine paralel gelen Işın demetleri Dünya'nın küresel şeklinden
ddayl Ekvatoral bölgeye dike yakın açılarla, kutba yakınıbölgelere İse eğik
düşer (Şekil-2).
Bu durum Güneş'in ufuk düzlemi üzerindeki maksimum yüksekliği İle İlgi-
Edir. Ekvator çevresinde Güneş, ufuk düzleminde çok yükselirken, kutuplar
çevresinde uh_Jk çizgisine yakın hareket eder. Bu fark nedeniyle enerji
yönüyle aynı güçte Olan İki Işın demetinden kutuplar çevresine düşeni daha
geniş bir yüzeyi aydınlatıp Işıtmak zorunda kalır.
KUTUP A"
Aşağıdakilerden hangisi sıcaklığın dağl•
'Işında etkili Olan Özel konum faMÖrIe•
rinden biri değildir?
A) Baki
B) Obenuş akmülan
C) Yüksem
D) Nem oram
E) Güneş ten gelen enerji miktarı
ÇÖZÜM:
Güneşten gelen enerji mikan, bir nok-
tanın Ekvator'a olan uzaklığına, yani enlem
etkisine bağlıdır.
YANIT: E
EKVATOR
KUTUP
B
Şekil-2: Dünya hm küresel şekli, enleme bağlı Olarak, Işınların yere
düşme açısının kutuplara doğru küçülmesine neden olur.
— 126—
74.
—127—
ÖRNEK SORU:
Aşağıdakilerden hangisi güneş Işınlan-
mn geliş açısıyla açıklanamaz?
A) Haziran ve ocak aylarında Malama Sl-
cakhklann farklı olması
B) Sıcaklığın gün İçinde değişmesi
C) Sonbahar mevsiminin başlangıcında Sl-
cakhğm İlkbahar mevsiminin başlangı-
ana göre daha fazla olması
D) Akdeniz kıyılarının Karadeniz kıyılarına
göre daha sıcak olması
E) Ekvatorda sıcaklığın yıl boyunca fazla
ÇÖZÜM:
Sonbaharın başlangıcı İla ilkbaharın baş-
'angıcında güneş Işınlarının düşme açışı
aymdır, Buna karşın sıcaklıkların farklı
olması bir önceki mevsimin sıcaklığı İle İl-
YANIT: C
ÖRNEK SORU:
Aşağıdakilerden hangisi sıcaklığın yer.
yüzüne dağılışında enlemin etkili Oldu.
ğuna bir kamt değildir?
A) Kutuplara doğru kalıcı kar sınırının düş-
meşi
B) Ekvator'da kar yağışl sınırının yüksek
C) Kutuplarda buzulların deniz seviyesin-
den başlaması
D) Dağların güneş alan yamaçlarında kar
erimelerinin erken başlaması
E) EWatoEa doğru deniz tuzluluk oranının
ÇÖZÜM:
Dağların güneş alan yamaçlarında yer Şe-
killerine, bakı etkisine bağfi olarak güneş-
lenme süresi dolayısıyla sıcaklık daha
YANIT: D
Coğrafya I -2 Konu I Soru Bankası
