Örnek Soruyu Değiştir

1. Su Kirlenmesi Çevre kirlenmesinden en çabuk, en kolay ve en çok etkilenen şudur. Çün- kü her türlü kirlilik suyla temizlenmektedir. Teknolojik gelişmelere bağlı ola- rak fabrika atıkları, deniz taşıtlarından çıkan yanmış yağlar, mazot ve kat- ranlar, ilaç ve kağıt fabrikalarından çıkan zararlı kimyasal maddeler, tarım İlaçlan ve gübreler evlerde kullanılan bulaşık deterjanları değişik yollarla su- lara karışır ve kirlenmeye yol açar. Su, biyolojik kirlenme sonucunda önemli bir hastalık kaynağı halini alır. Su- larda fenol türevleri, kurşun, amonyak Olduğunu düşünerek bunların hangi hastalıklara yol açtığını görelim. Fenol türevleri: Beyinde ve dolaşım sisteminde bozukluk, böbrek yetmez- fiği, boğazda şiddetli yanrna, kusma, mide kanaması, mide krampları, şok, solunum durmasına yol açar. Kurşun: Beyin, böbrekler, karaciğer ve mide, bağırsak sistemi ile kemik Ili- ğinde hastalıklara yol açar. Amonyak: Boğaz, yemek borusu ve bağırsak Sisteminde tahrişler, bulantı, kusma, mide ağrıları gibi rahatsızlıklara yol açar. 2. Toprak Kirlenmesi Bir şekilde toprağa karıştırılan deterjanlar, kimyasal gübreler. klorlu veya CI- vall tarım İlaçları, sanayi atıklarından asitler, sönmemiş kireç, amonyak, ma- den cevherinin İşlenmesi sonucu meydana gelen zararlı atıklar, nükleer santrallerde meydana gelen sızıntılar, çok derinlere gömülmesi gerektiği halde yüzeysel olarak gömülen kimyasallar toprağı kirletmektedir. Toprak kirlenmesi. İçinde yaşayan canlıların solunum, beslenme gibi ya- şamsal fonksiyonlarını tehlikeye sokar, tarımda verimi azaltır, çiftçiler için Olumsuz sonuçlar doğurur. 3. Hava Kirlenmesi Teknolojinin henüz gelişmediği dönemlerde ve günümüzde yoğun Olarak kullanılmadığı yerlerde hava kirliliği oluşmamıştır. Ancak sanayinin gelişme. si ile icat edilen teknolojik ürünler havayı kirletmektedir. Volkanik patlama. lar, Orman yangınları gibi doğal yollarla Olan hava kirliliğini yine doğa kışa Sürede temizlemektedir. Fakat insanların neden Olduğu hava kirliliğine do- ğa Çözüm üretemez olmuştur. Sanayi tesislerinden, taşıtların egzozlarından çıkan gazlar havayı kirleten başlıca nedenlerdir. Dünyada Özellikle trafik yoğunluğunun fazla olduğu şehirlerde kendine has hava kirlenmeleri görülmektedir. Londra Tipi Hava Kirlenmesi Endüstri kuruluşları İle binaların ısıtılmasında kullanılan fosil nitelikli yakıt maddelerin yanması sonucu çıkan gazların Oluşturduğu durmanın sisle ka- nşmasıyla oluşan hava kirliliğine Londra tipi hava kirlenmesi denir. Londra ti- pi hava kirlenmesinin en Önemli Özelliği kükürt Oksitlerin suyla birleşmesi so- nutu kirliliğin tehlikeli boyutlara ulaşmasıdır. Londra'da 1952 yılında kükürt dioksit (S02), sis ve duman karışımı Olan hava tabakası şehri bir battaniye gibi Örtmüş ve 4000 kişinin ölümüne yol açmıştır. Bu Öp kirlenme ilk kez Lon- dra'da görüldüğü için Londra tipi hava kirlenmesi adını almıştır. Ülkemizde Coğrafya 1-2 Konu Anlatımlı I Soru Bankası 74. ÖRNEK SORU: Aşağıdakilerden hangisinin su kaynak- lanmn kirlenmesine neden olacağı söy- 'enemez? A) Evsel atıkların depolandığı yörelerin B) Ahrsuhr Özerine biriktirme" elektrik şantallehnin kurulmasının C) Yağışlardaki asit mikünmn aynasının D) Tarınm kimyasal ilaç ve gübre kulla- E) Termik ve nükleer santrallerin yaygın. Biriktirme" elektrik santraller/ şu kay- naklanmn kirlenmesine neden olmaz. YANIT: B ÖRNEK SORU: Yukarıdaki haritada numaralanmış yöre- 'erin hangisinde Londra tipi hava kirlen. meşinin görülme riskinin diğerlerine göre daha fazla olması beklenir? A)' B)" C)'ll Sanayi kurulu*nmn ve kentsel aknknn daha geniş olduğu İL yörede Londra tipi hava kirlenmesinin görülme riski daha YANIT: B İNSAFI ve bazı büyük kentlerde zaman zaman Londra ipi hava kirlenmesine rastlan- maktadır. Bu öp hava kirlenmesinde ölüme yol açan karbon dioksit birikim ve asit yoğunlaşması görülür. Cilt ve gözlerde tahrişe, bronşit ve an- fizem gibi solunum yolu hastalıklarına yol açar. Metallerde paslanma, aşn- ma ve renk değişikliğine, betonda kalkmalara, kalker, kum taşlan, kiremit ve boyalarm bozulmasına, toprağın asitlenerek verimsizleşmesine neden olur. Loş Angeles Tipi Hava Kirlenmesi Los Angeles tipi hava gazlarının (karbon monoksit, hidro- karbon ve azot Oksit İle sülfür oksitler ve katkı maddeleri) güneş Işınlarının etkisiyle karbon dioksite dönüşmesidir. Okyanustan gelen şişin de etkisiy- le oluşan bu hava kirliliği canlıların sağlığım ve eşyaların yapısını bozar. Özel" gözlerde tahriş, astım, bronşit, amfizem gibi hastalıklar İle dolaşım ve solunum sistemlerini etkileyerek vücuda oksijen girmesini engeller. Bu- na bağlı olarak kalp ve damar hastalıkları oluşur. Ülkemizde araç trafiğinin yoğun olduğu kul şehirlerimizde özellikle İstanbul'da bu tip hava kirliliğine zanıan zaman rastlanthnaktadw. 4. Radyoaktif Kirlenme Baz maddelerin çevreye yaydığı zararlı Işınlara ve parçacıklara (partikül) radyasyon denk. Öldürücü dozu dahi gözle görülmez. Doğal Olanların dl- şnda yapay radyasyon kaynakları da vardır. Nükleer reaktörler parçacık hızlandırıcılar, X ışmı makineleri, yakıt işleme tesisleri, radyoaktif izotop kul- lammı, nükleer silah ve bombalar yapay radyasyon kaynaklandır. ABD'nin 1945'te ve Hiroşima'ya attığı atom bombası, 1986'da Ukray- na'dakİ Çernobil Nükleer Santrali'nde meydan gelen patlama çok önemli sorunları ortaya çıkarmıştır. Bu olayların Sonucunda İnşanlar Ölmüş; su, hava ve toprak kirliliği yaşanmıştır. Ukrayna ile Türkiye arasında Kara- deniz olmasına rağmen bu patlamanın etkisi ülkemize kadar ulaşmış ve radyasyondan dolayı çay ihracaünuz düşmüştür. 5. Besin Kirlenmesi Hava. su ve toprak kirlenmesinin sonucu olarak besin kirlenmesi ortaya Sulardaki zehirli atıklar balıkların bünyesinde birikir. Bunları tüketen insanlar da olumsuz etkilenir. Fabrikalarda üretim aşamasında hijyene dik- kat edilmemesi de beşin kirlenrnesine yol açar. Tarımda yüksek dozda kul- lanılan ilaçlar besinlerin yapısında kalır ve insanlar için zararlı hale gelebilir. 6. ses Kirliliği Sanayinin gelişmesi Ne kurulan fabrikalarda yüksek ses çıkartan makinele- rin arasında çalışan Ve yoğun trafiğe maruz kalan insanlar gürültü kirliliği ile karşı karşıyadr. Belli bir desibenin üstündeki değerler, şiddetine göre İnşa- m ya da olumsuz etkileyebilmektedir. Örneğin; 30-90 desibel arası ses; uykusuzluk, Öfke, zihinsel yorgunluk. solunum • hızlanması ve baş ağrısına neden olmaktadır. 90-180 desibel arası ses; ruhsal, sinirsel bozukluklara, İşitme ve denge kay*ına, iç kudak ve beyinde ciddi tahribatlara neden olmaktadır. 180 desibelin üstündeki ise kulak zan patlamasına neden olmana- ÖRNEK SORU: Aşağıdakj enerji kaynaklarından hangi- sinin kullanımının radyoaktif kirliliğe ne- den Olduğu söylenebilir? A) Taşkömûrû B) Uranyum q Linyit D) Doğal gaz E) petrol ÇÖZÜM: Uranyum, nükleer enerji elde etmekte kul- lamları radyoaktif bir mineraldir. YANIT: B ÖRNEK SORU: Aşağıdakilerden hangisi hava kirliliğinin göstergelerinden biri değildir? A) Karbon grubu gazların anması B) Yağışlardaki asit oranımn artması C) Solunum yollarına bağlı hastalıkların D) Su buharının fotolize uğraması E) Havadaki kükürt oksitlerin Sü buharıyla birleşmesi ÇÖZÜM: Su buhanmn fotolize uğraması atmosfer- deki moleküler oksijenin artmasına neden Olur. Bu durum oksijen döngüsünün aşa- malanndan biridir ve hava kirliliğinin gös- tergesİ olamaz YANIT: D Coğrafya 7-2 Konu Anlatımı,' Soru Bankası