SSCB'nin Dağılmasının Etkileri-l
Şanghay İş Birliği Örgütü
SSCB dağıldıktan sonra Rusya tekrar eski
gücüne ulaşmak için yoğun bir çaba içeri-
sine girmiştir. Bu amaçla Rusya
1996 yılın-
da Çin, Kazakistan, Kırgızistan ve Tacikis-
tan İle
adını verdikleri
Dağlık Karabağ Sorunu
1923'te SSCB tarafindan özerk bölge statüsü ve-
rilen Karabağa Stalin Dönemi'nde Ermeniler
göç ettirilerek burada Ermeni nüfusu artırılmış-
tır. 1985'ten sonra SSCB içindeki kanşıklıklardan
yararlanmak isteyen Ermenistan Karabağ'ı ken-
iş birliği yapılanmasını oluşturmuşlardır.
1996'da Çin, Rusya, Kazakistan, Kırgızistan ve Tacikistan'ın "Şang-
hay Beşlisi" adı ile kurdukları iş birliği yapılanması 2001'de Özbe-
kistan'ın da katılımıyla
adını almıştır.
Türkiye İse 2012'de, Şanghay İş Birliği Örgütüne diyalog ortağı
olarak katılmıştır.
9 Haziran 2017'de gerçekleştiren zirvede Hindistan ve Pakistan'ıd
örgüte katılması ile üye sayısı sekize çıkmıştır.
Türk Cumhuriyetlerinin Bağımsızlıklarını Kazanması
1991'de SSCB'nin dağılmasıyla Soğuk Savaş Dönemi sona ermiş,
Kafkasya ile Orta Asya'da Türk Cumhuriyetleri bağımsızlıklarını
kazanmıştır.
Bağımsızlıklarını Kazanan Türk Devletleri
AZERBAYCAN
(30 Ağustos 1991)
Bakü
Azerbaycan, 1918'de Mehmet Emin Resulzade önderliğinde ba-
ğımsızllğını ilan etmesine rağmen kısa bir süre sonra SSCB yöne-
timine girmiştir.
orbaçov Dönemi'nde SSCB'de yaşanan değişim sürecindâ]
rbaycan'da da bağımsızlık hareketleri yeniden başlamıştır.
önderliğinde
adıyla bir teşkilat
rularak mücadele verilmiş ve SSCB'nin dağılmasından sonra
rbaycan, 1991'de yeniden bağımsızlığını ilan etmiştir.
Azerbaycan'ı tanıyan ilk ülke Türkiye olmuştur. 1993'te Cumhur-
başkanı olan Haydar Aliyev'in "Biz bir millet, iki devletiz." sözü Tür-
kiye-Azerbaycan ilişkilerine egemen olmuştur. 31 Ekim 2003'ten
beri ülkenin devlet başkanlığını İlham Aliyev yapmaktadır.
ehmet Emin Resulzade, Bahtiyar Vahapzade gibi birçok ünlü
şair ve yazar yetişmiştir. Azerbaycan ile Türkiye arasında birçok
konomik yatırım hayata geçirilmiştir. Bunlardan biri de 2017'
d?
çıllşl yapılan
yani
dir. Bu projeyle Çin'den gelen yükün yaklaşık 15-20
dişine bağlamak istemiştir. 198Xde çoğunluğu Ermenilerden olu-
şan Karabağ Parlamentosu Ermenistan'a katılma karan almıştır. Bu
karar İse Ermeniler İle Azerilerin çatışmasına yol açmıştır, 199Üda
Moskova Hükûmeti bir karamame ile bölgedeki yasal olmayan si-
[ahların toplatılması kararını vermiştir. Bu karar Ermeni bölgesinde
uygulanmazken, Azerbaycan Türkleri tamamen silahsızlandırılmıştır.
26 Şubat 1992'de Ermeni güçleri bir Azerbaycan toprağı olad
Hocalı köyüne gündüz vakti girerek 106'sı kadın, 63'ü çocuk, 70'i
yaşlı, 374'ü erkek toplam 613 kişiyi katletmiştir
Bu katliamdan sonra olası başka bir katliama maruz kalmak iste-
meyen I milyona yakın Azerbaycan Türk'ü, işgal edilen toprak-
Nardan göç etmek zorunda kalmıştır.
Azerbaycan, 2020 yılının Eylül ayında Ermeni
işgali altındaki Karabağ'ı kurtarmak için askerî
bir harekât başlatmıştır. Dağlık Karabağ'ın ikin-
ci en büyük şehri Şuşa'nın Azerbaycan kontro-
lüne geçmesiyle 9 Kasım 2020'de Rusya Devlet
Başkanı Vladimir Putin'in arabuluculuğu ile Azerbaycan Cumhur-
başkanı İlham Aliyev ve Ermenistan başbakanı Nikol Paşinyan ta-
rafından Ateşkes Antlaşması imzalanarak, Dağlık Karabağ bölge-
sindeki tüm çatışmalara 10 Kasım 2020 tarihinde son verilmiş ve
bölgenin kontrolü Azerbaycan'a geçmiştir.
KAZAKİSTAN
(31 Ağustos 1991)
Astana-Nursultan
Bolşevik İhtilali sonrasında 1917'de bağımsızlığını ilan eden
Gorbaçov tarafindan Kazakistan'ın başına getirilen Nursultan
Nazarbayev, SSCB'nin dağılmasından sonra 1991'de bağımsız-
lığını ilan etmiştir.
Kazakistan'ı tanıyan ilk devlet Türkiye olmuştur. Kazaklar 1920'de
SSCB egemenliğine girmek zorunda kalmıştır.
Kazakistan, 1991'de Semey Nükleer Deneme Alanı'nı kapatarak
dünya tarihinde ilk defa gönüllü olarak kendi nükleer silah de-
posundan vazgeçen ülke olmuştur.
19 Mart 2019 tarihinden itibaren ülkenin devlet başkanlığını
Kasım Cömert Tokayev yapma ktadır.
202
KIRGIZİSTAN
(31 Ağustos 1991)
Bişkek
1881 yılında Rusların egemenliğine giren ilk Türk topluluğu olan Kır-
gızlar, Bolşevik İhtilali'nden sonra SSCB egemenliğini kabul etmek
zorunda kalmıştır. 1990'da yapılan seçimlerde Askar Akayev Cum-
hurbaşkanı seçilmiş, Şubat 1991'de başkent Frunze'nin adı Bişkek
(devrim öncesi adı) olarak değiştirilmiştir. Kırgızistan'ın yetiştirdi-
ği ve bütün dünyada tanınan önemli bir yazar olan Cengiz Aytma-
toüun romanları ülkemizde de büyük ilgi görmektedir.
Kırgızistan'da 2005 senesinde başlayan "Lale Devrimi" sonucu
da Askar Akayev görevini bırakmak zorunda kalmıştır. 16 Ekim
2017'de İse ülkenin devlet başkanlığına Sooronbav Ceenbekov gel-
miştir. 10 Ocak 2021'de yapılan seçimlerde (Anayasa değişikliğinin
de onaylandığı seçimler olmuştur.) Sadır Caparov galip gelmiş ve
Cumhurbaşkanı seçilmiştir.
ÖZBEKİSTAN
(31 Ağustos 1991)
Taşkent
SSCB'nin dağılması üzerine, 31 Ağustos 1991'de Özbekistan bağım-
sızlığını ilan etmiş ve İslam Kerimov Cumhurbaşkanı seçilmiştir.
8 Eylül 2016'dan beri ülkenin devlet başkanlığını Şevket Mirzi-
yoyev yapmaktadır.
TÜRKMENİSTAN
(27 Ekim 1991)
Aşkabat
1985'te Türkmenistan Komünist Partisi Başkanlığına
getirilmiştir. Türkmenler arasındaki kabileciliği or-!
tadan kaldırıp birliği sağlayan Niyazov, Türkmen dilinin resmî dil
olmasını sağlamıştır
Saparmurad Niyazov'un 2006 yılında vefat etmesinden sonraİ
yapılan cumhurbaşkanlığı seçimlerini Gurbangulı Berdimuham-
medov kazanmıştır.
BAĞIMSIZ DEVLETLER TOPLULUĞU (BDT)
Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT), SSCB'nin dağılmasının ar-
dindarı 21 Aralık 1991'de "Almatı Zirvesi” sonucu Azerbaycan,
Ermenistan, Belarus, Kazakistan, Moldova, Kırgızistan, Rusya,
Tacikistan, Türkmenistan, Özbekistan ve Ukrayna'nın katılımı
ile kurulmuştur.
Aralık 1993'te ise Bağımsız Devletler Topluluğuna Gürcistan ka-
tllmıştır. Ancak Gürcistan, 2008 Güney Osetya Savaşı sonrasın-
da meclis kararı ile 15 Ağustos 2008'de BDT'den ayrılmıştır.
instagram.com/copysinav
