SSCB
Iğdır •
Doğu Cephesi
Ermenilerin Doğu Anadolu'da çoğunlukta olduklarına dair iddiaların, ABD asıllı General James
Harbord (Ceyms Harbırt) başkanlığında bir heyetin hazırladığı "General Harbord Raporu" ile asıl-
sız olduğu belgelenmiştir.
Nutuk'ta Gümrü Antlaşması
• Erzurum
Erzincan
TBMM'ye bağlı kuvvetler tarafından açılan ilk cephedir. Bu cephede Kâzım Karabekir komu-
tasındaki 15. Kolordu (Osmanlı Devleti'nden kalma düzenli birlikler), Ermeniler ve Gürcülere
karşı mücadele etmiştir.
Mondros Mütarekesi'nden sonra İngilizler kontrolünde olan Kars ve çevresi Ermenilere bırakıl-
mıştır. Ermeniler sivil halka zulüm ve katliam yaparak Van, Bitlis, Erzurum, Kars ve Nahçıvan'a
saldırmış; Gümrü, Iğdır ve Oltu'ya kadar ilerlemiştir.
Türk ordusu 28 Eylül 192ffde Kâzım Karabekir komutasında taarruza geçerek 29 Eylül'de San-
kamış'ı, 30 Ekim'de Kars'ı, 7 Kasım'da Gümrü'yü ele geçirmiştir, Bunun üzerine Ermeniler barış
istemek zorunda kalmış ve 2 - 3 Aralık 1920'de Gümrü Antlaşması imzalanmıştır.
Büyük Millet Meclisi uluslararası alanda ilk askerî ve siyasi başarısını Doğu Cephesi'nde Erme-
nilere karşı kazanmıştır. Bu cephedeki başarılarından dolayı Kazım Karabekir'e "Şark Fatihi" un-
vani verilmiştir.
d
"Efendiler, Gümrü Antlaşması, Millî Hükûmetin yaptığı ilk antlaşmadır. Bu antlaşma ile
düşmanlarımızın hayallerinde ta Harşİt Vadisi'ne kadar uzanan Türk ülkelerini kendisine
bağlamış oldukları Ermenistan, Osmanlı Devleti'nin 1877 Seferi'yle kaybetmiş olduğu
yerleri, bize, Millî Hükûmete terk ederek orodon çıkarılmıştır... "
Kâzım Karabekir'in İstiklal Harbimiz adlı eserinde Gümrü Antlaşması
"Ermeni heyeti ile Gümrü Antlaşması'nı görüşmeye boşladık. 27 Kasmda Ermenilere Sevr
Antlaşması'ndaki imzalarını geri aldırdık. Bu günü bu uğursuz antlaşmanın yırtıldığı gün
olarak kutladık. Bu olayı Ankara'ya müjdeledim. 2-3 Aralık gecesi Gümrü Antlaşması'nı
imzaladık. Antlaşma şartı olarak Ankara'nın istediği gibi 2 bin tüfek, 3 batarya, 12 doğ
topu, 40 makineli tüfeği Ermenilerden aldım. Doğu Cephesi'nin ilk armağanı olarak Batı
Cephesi'ne ulaştırılmak üzere yola çıkardım. "
Musa Kâzım Karabekir Paşa (1882-1948)
Gümrü Antlaşması (2-3 Aralık 1920)
TBMM
Ermenistan
Sarıkamış, Kars, Kağızman, Iğdır ve Oltu Türk Hükûmetine bırakılacaktır.
Çıldır Gölü ve Aras Nehri TBMM ile Ermenistan arasında sınır olacaktır.
Ermenistan Hükûmeti, Sevr Antlaşması'nı tanımayacak ve Türkiye'ye kar-
şı hiçbir düşmanca davranışta bulunmayacaktır.
1915 Tehcir Kanunu ile göç ettirilen Ermenilerden Türklere karşı silah kul-
lanmamış olanlar Türkiye'ye geri dönebileceklerdir.
Sevr Antlaşması'nı tanımayıp TBMM'yi tanıyan ilk devlet Ermenistan olmuştur.
İlk defa bir anlaşma metninde "Türkiye Devleti" ifadesi kullanılmıştır.
• 1882'de İstanbul'da dünyaya gelmiştir.
• 1902'de Harp Okulunu Teğmen, 1905'te Harp Akademisini Kurmay Yüzbaşı olarak bitirmiştir.
• 31 Mart Vakası olarak bilinen ayaklanmanın bastırılması için kurulan Hareket Ordusunda gö-
rev almıştır.
• Balkan Savaşlarında Binbaşı rütbesiyle sınır komiseri olarak görev yapmıştır.
• I.Dünya Savaşı'nda değişik cephe ve karargâhlarda önemli görevler üstlenmiştir.
• Kurtuluş Savaşı sırasında Erzurum Kongresi'nin toplanmasında önemli rol oynamıştır.
• 1920'de açılan TBMM'ye Edirne milletvekili olarak girmiştir.
• 192ffde Ermenileri Doğu Anadolu'dan çıkardıktan sonra 1.0rdu müfettişliğine atanmıştır.
• 1923'te İstanbul milletvekili olarak yeniden meclise girmiş, 1924'te askerlikten ve Cumhuri-
yet Halk Fırkasından ayrılarak Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk muhalefet partisi olan Terakkiper-
ver Cumhuriyet Fırkasını kurmuştur.
• İzmir Suikastı'yla ilgili olarak İstiklal Mahkemelerinde yargılanmıştır. Bu olaydan sonra siyaset-
ten çekilmiş, 1938'de Cumhurbaşkanı olan İsmet İnönü'nün ikna etmesiyle yeniden TBMM'ye
girmiştir. 1946'da TBMM Başkanlığına seçilmiş ve bu görevdeyken hayatını kaybetmiştir.
İstiklal Harbimiz
birliklerin bir kısmı Ban Cephesi'ne
123
Önemli Eserleri
Cihan Harbine Neden Girdik, Nasıl Girdik,
Mezal
Nasıl İdare Ettik?
instagram.com/copysinav
