9 - 10. soruları aşağıdaki
paragrafa göre cevaplayınız.
1923 yılında imzalanan Lozan
Antlaşması İle birlikte gümrük vergileri
1916'daki hâliyle kalıyordu. Bu durumun
bütçede oluşturduğu boşluğun doldu-
rulmaşl İçin hükûmetin bulduğu en İyi
çözüm, serbestçe fiyat belirleyebileceği
tekellerin oluşturulmasıydı. Bu bağlamda
İlk kurulan tekellerden biri kibrit tekeli
oldu. Açılan ihaleyi SOGALFOR işimli
Belçika şirketi kazandı, Şirket yapılan
sözleşme gereği üç yıl İçinde yerli Odun
kullanarak Türkiye'nin kibrit ihtiyacını
karşılayacak bir labrika kurmayı taahhüt
ediyordu. Türkiye Kibrit Tekeli AŞ olarak
kurulan Türkiye'nin ilk yabancı sermayeli
kuruluşlarından olan şirket, fabrikasını
ham maddeye yakın olduğu için Sinop'a
kurmuştu. Fakat bu fabrika, inşaat zemi-
ninin uygun olmaması sebebiyle faali-
yete geçtikten kısa bir süre sonra kulla-
duruma geldi. SOGALFOR yeni
fabrika yapmak istemeyince anlaşma
iptal edilerek tekel farklı bir sözleşme
ile ATIC isimli bir şirkete verildi. Bu söz-
loşmede de fabrika kurma zorunluluğu
bulunsa da kibrit üretimi için yerli odun
kullanma zorunluluğu kaldırılmıştı. Bu
sabeple ATIC kuracağı fabrikanın yerini
daha ekonomik olacağı için İstanbul ola-
rak belirledi. Böylece Cumhuriyet'in ilk
yıllarında Sinop, Türkiye'nin belki de ilk
sanayi şehri olma lırsatlnı kaybetti.
g.
Bu parçada kibrit fabrikası İle İlgili
olarak aşağıdakilerden hangisine yer
verilmemiştir?
A)
B)
C)
D)
E)
10,
Bu
Türkiye'nin ilk yabancı sermayeli
şirketinin Türkiye Kibrit Tekeli A.Ş.
olduğuna
İlk fabrikasının nerede ve ne amaçla
kurulduğuna
Bütçe boşluğunun oluşmasının hangi
gerekçeden kaynaklandığına
Türkiye'nin tekelleri hangi aksaklığı
kapatmak İçin açtığına
Fabrikayı kuracak şirket sözleşmesi-
ne hangi şartın konulduğuna
parçaya göre Sinop'un sanayi
şehri olma fırsatım kaçırması ne ile
açıklanabilir?
A)
B)
C)
D)
E)
Yabancı şirketin ekonomik kriz yaşa-
maşından dolayı fabrikayı kurama-
masa
Yapılan fabrikanın sağlam yapılma-
yışından dolayı el değiştirmesi ve
kurulma yerinin değişmesi
İki yabancı şirket arasındaki rekabe-
tin oluşturduğu belirsizlik
Sözleşme şartlarına uyulmamaktan
kaynaklanan durum
Tekelci anlayışın meydana getirdiği
olumsuzluklar
