SOĞUK SAVAŞ DÖNEMİ (1947-1991)
TÜRKİYE CUMHURİYETİ'NDE ÇOK PARTİLİ HAYATA GEÇİŞE
ZEMİN HAZIRLAYAN GELİŞMELER
ARİ
DERS
OT
Cumhuriyetin ilk yıllarında çok partili siyasi hayata geçiş denemeleri yapıldı. Fakat bu denemeler başarılı ola-
mad'.
1924'te kurulan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası, kısa bir süre sonra İstiklal Mahkemesi tarafından kapatıldı,
Atatürk'ün önerisiyle Fethi Beyin 1930'da kurduğu Serbest Cumhuriyet Fırkası, yaşanan olumsuz gelişmeler
nedeniyle kısa bir süre sonra kendisini feshetmek zorunda kaldı.
Serbest Cumhuriyet Fırkası'nın kapanmasından sonra çok partili siyasi hayata geçiş denemelerine ara verildi.
1946'ya kadar meclisteki tek parti olan Cumhuriyet Halk Partisi (CHP), 1950'ye kadar iktidarını sürdürdü.
Bu süreçte bağımsız milletvekillerinin meclise girmesi sağlandı ve Müstakil Grup kuruldu, 1939'da Milli Şefin
(İsmet İNÖNÜ) Batılı devletler tarafında yer alma istemi, iç politikada yumuşamalara vesile olmuştur. Bu amaçla
demokratikleşme çabalarını dış dünyaya göstermek ve daha önceki muhalefet yaratma olgusunun başarısızlığı
üzerine Müstakil Grup kurulmuştur.
II. Dünya Savaşı'nı demokrasiyle yönetilen ABD, İngiltere ve Fransa'nın başını çektiği ülkeler kazandı. Türkiye'nin
de bu blok içerisinde yer almak istemesi ve demokrasiye verdiği önem, çok partili sisteme geçişi hızlandırdı.
Birleşmiş Milletler Teşkilatının kuruluşu için 1945'te San Francisco'da toplanan konferansa katılan Türk heyeti,
tek partili yönetime son verilmesi ve CHP dışında da siyasi partilerin kurulması gerektiğinin açıklamasını yaptı.
II. Dünya Savaşı'ndan sonra uluslararası ortamın elverişli olması, Batı'nın demokratik fikirlerinden etkilenmiş bir
kuşağın ve halkın demokrasi talepleri, çok partili hayata geçişte etkili olmuştur,
Cumhurbaşkanı İsnıet İnönü Ankara'da 19 Mayıs Gençlik ve Spor Bayramı'nda (1945) demokratik gelişmeden
bahsetmiş ve "Siyasi hayatımızda demokratik prensipler daha büyük ölçüde hâkim olacaktır. " demişti. İnönü'nün
bu açıklamalarından sonra ilk muhalefet partisi, Temmuz 1945'te Nuri Demirağ tarafından Milfi Kalkınma Par-
tisi adıyla kuruldu.
Milli Kalkınma Partisi - Kurucusu Nuri Demirağ'dır, II. Dünya Savaşı'ndan sonra kurulan ilk partidir. İsmet İnönü
döneminde kurulan ilk muhalefet parösidir, fakat seçimlerde bir varlık gösterememiştir.
Demokrat Parti'nin kuruluş aşamaları
ö 1946 yasama yılı için mecliste görüşülen bütçe kanunu ve Çiftçiyi Topraklandırma Yasası tartışmalara neden olur
ve DÖRTLÜ TAKRİR adı verilen Celal Bayar, Adnan Menderes, Refik Koraltan ve Fuat Köprülü grubu CHP'den
istifa ederek Demokrat Parti'yi kurar, parti kurulduktan sonra Türkiye'de resmen çok partili hayat başlar.
Dörtlü Takrir Demokrat Parti'nin kurucularıdır. Celal Bayar, Adnan Mendere, Refik Koraltan ve Fuat Köprülü
Türkiye Cumhuriyeti'nde Demokrat Partinin kurulmasıyla çok partili hayat başlar, çift dereceli seçim sistemin-
den tek dereceli seçim sistemine geçilir. 1946 seçimlerinde açık oy, gizli tasnif uygulanır.
Demokrat Parti'nin kurulmasındansonra 1946-1950 yıllanarasında yaşanan olaylar
1946 yılında İçişleri Bakanlığından izin alınarak 13 parti kurulmuştur. Birden fazla parti ile 1946 yılında seçimlere
gidildi. Bu seçimde CHP 397, DP 69, Bağımsızlar da 7 milletvekilliği kazandı.
ö 1946'da yapılan seçim, Türk siyasi tarihinin tek dereceli ve çok partili ilk genel seçimleri oldu
1948 yılında DP'nin iktidara karş muhalefetini yetersiz gören bir grup milletvekili DP'den istifa ederek Millet
Parösini (MP) kurdular. Böylece mecliste üç parti yer aldı. (CHP, DP, MP). Millet Partisi'nin kurucuları Fevzi Çak-
mak, Yusuf Hikrnet Bayur, Osman Bölükbaşı'dır.
www.dizgİkİTap.com
SMMLYALÇIN
