Soğuk Savaş Dönemi'nde Türkiye ve Dünyada Yaşanan Sosyokültürel Gelişmeler
A. Türkiye'de Yaşanan Gelişmeler
Soğuk Savaş Dönemi'nde genç mühendis Necmettin Erbakan'ın gi-
İşimlerİyle Türkiye'nin İlk yerli motorunu üretmek amacıyla 196Uta
açılmıştır. Dizel motor, iki silindirli motor-
r imal edilen bu fabrika, özellikle derin kuyu pompaları üreterek
Devlet Su İşlerinin verdiği siparişleri karşılayarak Türkiye'nin motor
pçısından dışa bağımlılığını azaltmıştır. Ancak varlıkları yurt dışından
İthal ettikleri motor ve yedek parçaya bağlı şirketler bu projeye kar-
ş çıkmışlardır. Bir süre dışarıdan alınan motorlar yok pahasına şa-
tılmış, bu da Gümüş Motora duyulan ihtiyacı azaltmıştır. Bu şirketin
hisselerinin %75'ini alan Şeker Şirketi, Necmettin Erbakan'ı fabrika
genel müdürlüğünden uzaklaştırmıştır. Gümüş Motor artık Pancar
Ekici Kooperatiflerinin söz sahibi olduğu bir firma olmuş ve adı da
Upancar Motor" olarak değiştirilmiştir.
Demokrat Parti Hükûmetinin 27 Mayıs Askerî Darbesi ile so-
na ermesinin ardından cumhurbaşkanlığı makamına gelen Ce-
mal Gürsel'in direktifleriyle ordunun binek araç ihtiyacını karşı-
layacak bir otomobilin geliştirilmesi görevi Eskişehir Devlet De-
mir Yolları Fabrikalarına verilmiştir. Yapılan çalışmalar sonucu
"Devrim" adında ilk yerli otomobil üretilmiştir. 4 adet üretilen
bu otomobiller 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı etkinliklerine gece
gündüz çalışılarak yetiştirilmeye çalışılmıştır. Otomobiller trenle
Ankara'ya sevk edilirken lokomotiflerden muhtemel bir kıvılcım
tehlikesine karşın otomobilin benzin deposu boşaltılmıştır. An-
cak Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel kendisi için hazırlanan beyaz
renkli otomobil yerine içinde benzin olmayan siyah renkli oto-
mobile binince yaklaşık 100 metre giden otomobil durmuş, bu-
nun üzerine Cemal Gürsel otomobile benzin konulmadığını öğ-
renince: "Botl kafasıyla otomobil yaptınız ama Doğu kofasıy-
la benzin koymayı unuttunuz." demiştir. Özellikle bu olayın ga-
zetelerde sıkça eleştirilmesi ve alaya alınması sonucu "Devrim
Projesi" seri imalata geçmeden durmuştur.
1954 yılında Vecihi Hürkuş tarafından İlk
sivil hava yolu şirketi olan Hürkuş Hava
Yollan kurulmuştur. Vecihi Hürkuş, 1896-
1969 yıllan arasında yaşayan askerî pilot,
uçak imalatçısı ve uçak mühendisidir. Yap-
tığı diğer önemli çalışmalar ise şunlardır.
I.Dünya Savaşı ve Kurtuluş Savaşı'nda "Astsubay Pilot" olarak
görev almıştır.
1932'de Türkiye'nin ilk sivil uçuş okulu olan Vecihi Sivil Uçak
Okulunu İstanbul Kadıköy'de açmıştır.
Taware Onarım ve Türk Motor Anonim Şirketinde (TOMTAŞ) şef
pilot olarak görev yapmıştır.
K-6, V-14 ve V-15 adında uçaklar üretmiştir.
Sanayi alanında Makine ve Kimya Enstitüsü Kuru-
kiye Çimento Sanayi Anonim Şirketi, Azot Sanayi
Türkiye Anonim Şirketi, Türkiye Petrolleri Anonim
Ortaklığı, T.C. Turizm Bankası, Yem Sanayi Anonim
Şirketi, Ereğli Demir Çelik Fabrikaları, Devlet Mal-
zeme Ofisi gibi önemli kuruluşlar kurulmuştur.
Din dersleri zorunlu hâle getirilerek imam-hatip
okulları açılmış ve Köy Enstitüleri, İlk Öğretmen
Okulları ile birleştirilerek kapatılmıştır.
16 Haziran 195Üde ezanın yeniden Arapça okurs
ması karan alınmıştır. 25 Temmuz 1951'de ise
türk'ü Koruma Kanunu (Atatürk Aleyhine İşle
Suçlar Hakkında Kanun) çıkarılmıştır.
DP iktidarı döneminde 1955 yılında Karadeniz T"
nik Üniversitesi ve Ege Üniversitesi, 1956 yılında
ODTÜ, 1957 yılında ise Atatürk Üniversitesi ku
muştur.
Klasik Türk müziğinin en büyük bestecisi olarak
kabul edilen Sadettin Kaynak son dönemini ya-
şarken Münir Nurettin Selçuk'un yıldızı bu yıllar-
da parlamıştır. Zeki Müren, Neşet Ertaş ve Mü-
zeyyen Senar, dönemin ünlü sanatçıları oldu.
Caz, rock and roll Türkiye'de yayılmış, radyo ve
plaklar önem kazanmıştır.
192
nema alanında önemli adımlar atılmaya başlanmış
çekilen filmlerde Anadolu yaşamı başarıyla can-
ndırılmıştır. İlk renkli Türk filmi olan Halıcı Kız'ın
kimleri, Muhsin Ertuğrul tarafından bu dönemde
• rilmişğr,
Garip, Hisaralar ve İkinci Yeniciler gibi edebiyat ala-
nında yeni akımlar olarak ortaya çıkmıştır. "Üç Ke-
mal” olarak adlandırılan Orhan Kemal, Yaşar Kemal
ve Kemal Tahir'in 1954 yılından itibaren yayımladık-
lan köyü konu alan romanları köy edebiyatının ilk
ömekleri olmuştur.
Gerem Savaş Dispanserleri ile Ankara Ebe ve
jHemşire Okulu hizmete açılmıştır.
B. Dünyada Yaşanan Gelişmeler
Kan
Namına
Sanayi ülkeleri büyük bir ekonomik büyüme yaşamış, işsizlik
azalmış, nüfus artışı hızlanmıştır.
Televizyon günlük hayatın bir parçası olmuş, rock and roll sanat-
çısı Elvis Presley ünlenmiştir.
ABD'de 1960'Iarın başında çoğu genç şiddet karşıtlığına ve barı-
şa dayanan "Hippi Hareketi"ni başlatmışlardır. Bu hareket, dü-
şüncelerini müzik yoluyla aktarmayı tercih etmiştir.
İlk uydu "SPUTNİK-I" SSCB tarafından uzaya gönderilmiştir.
(1957) Böylece atmosfer ve uzayın keşfedilmesiyle, yerküremiz
ve onun çevresi hakkında pek çok yeni bilgilere sahip olunmuş-
tur. Bu gelişmeler uluslararası rekabeti uzaya taşımıştır.
Uçak ve telefon kullanımı yaygınlaşmıştır. Birçok ressam, şair ve
bilim insanı Paris'ten New York'a göç etmiştir. New York "Ba-
tl'nın başkenti" unvanını Paris'ten almıştır.
II.Dünya Savaşı'ndan sonra fen ve sosyal bilimler hızlı bir geliş-
me göstermiş, 1920'Ierde ABD'de 15 bin olan araştırmacı sayısı
194Ularda 400 bine ulaşmıştır.
Akdeniz Oyunlan ilk defa Mısır'ın İskenderiye kentinde yapıl-
maya başlanmıştır.
UEFA Kupası ilk defa düzenlenmiş (1955-1956), ilk kupayı Real
Madrid kazanmıştır.
Hidrojen atomlarının parçalanmasından elde edilen reaksiyon-
larla, kıtalar arası roketlerin yapılması olağanüstü genişlikte ile-
tişim ve denetim ağlarının kurulmasını sağlamıştır,
instagram.com/copysinav
