Soğuk Savaş Dönemi'nde Türkiye'nin İç Siyaseti
Çok Partili Hayata Geçiş
II.Dünya Savaş sonrasında SSCB tehdidi karşısında Türkiye'nin ABD
ile yakınlaşması, Batı'nın demokrasi fikirlerinin ülkemizde yayılma-
sına yol açmıştır. Cumhurbaşkanı İsmet İnönü Ankara'da 19 Mayıs
Gençlik ve Spor Bayramı'nda (1945) demokratik gelişmeden bah-
şetmiş ve 'Siyasi hayatımızda demokratik prensipler daha büyük
ölçüde hâkim olacaktır." demiştir.
Millî Kalkınma Partisi
dün törenle açıldı
Parti umumi kâtibi; Cumhur Başkanımızı, teşekkül edecek
bÜtÜn p açgİ4ere edi or
smet İnönü'nün demokrasi ile ilgili bu açıklamasından sonra ilk
olarak 18 Temmuz 1945'te
tarafından
kurulmuştur. Türkiye'nin tek partili sistemi Millî Kalkın-
ma Partisinin kurulmasıyla sona ermiş olsada parti kamuoyundan
destek bulamamış ve uzun ömürlü olmamıştır.
Demokrat Partinin Kurulması (7 Ocak 1946)
Millî Şef İsmet İnönü 1 Kaşım 1945'te meclis açılış konuşmasında
muhalefetin ayrı bir parti şeklinde organize Olması yönünde demeç
vermiştir. Bu demeçten sonra 3 Aralık 1945'te CHP milletvekilliğin-
den ayrılan
yaptığı başın toplantısında arkadaşları
İle yeni bir parti kü-
racaklarını, partinin adının Demokrat Parti olacağını ifade etmiştir.
P milletvekilleri olan Celal Bayar, Adnan Menderes, Refik
'(oraltan ve Fuat Köprülü'nün parti kanunlarında değişiklik ya-
Olmasını istediği kanun teklifinin CHP yönetimi tarafından red-
Bediimesi üzerine,
olarak nitelendirilen bu mil-
letvekilleri CHP'den ayrılarak 7 Ocak 1946'da
Demokrat Partinin (DP) Kurulması ile Türkiye'de
Yaşanan Bazı Gelişmeler
Türk tarihinde ilk kez tek dereceli seçim sistemine geçilmiştir.
Gazete kapatma yetkisi hükûmetten alınarak mahkemelere
verilmiştir.
Üniversitelere Özerklik verilmiştir.
Köylü ve işçilerin desteğini kazanmak için Toprak Mahsulleri
Vergisi kaldırılmıştır.
1946 yılı içerisinde 13 parti kurulmuştur. Böylelikle ilk de-
fa 1946 seçimlerine birden fazla siyasi parti katılmıştır. Se-
çimleri CHP kazanırken, bu seçimde CHP 397, DP 61, ba-
ğımsızlar da 7 milletvekilliği kazanmışlardır.
Seçimlerde Çoğunluk Sistemi
Türkiye'de 1946'da tek dereceli seçim sistemine geçilmiş ve ço-
ğunluk sistemi kabul edilmiştir. Çoğunluk sistemi 1946, 1950,
1954 ve 1957 seçimlerinde uygulanmıştır. Buna göre bir seçim
çevresinde tüm siyasi partiler seçilecek milletvekili sayısı kadar
aday belirleyerek listelerini oluşturmuşlardır. O seçim çevresin-
de hangi parti seçimleri kazanırsa, o parti milletvekilleri meclise
girmiş, diğer partiler milletvekili çıkaramamıştır.
1948 yılında DP'nin iktidara karşı muhalefetini yetersiz gö-
ren bir grup milletvekili Fevzi Çakmak önderliğinde DP'den
ayrılarak Millet Partisini (MP) kurmuştur. Böylece meclis-
te üç parti yer almıştır (CHP, DP, MP).
Türkiye'de 1948 yılında Seçim Kanunu'nda bazı
değişiklikler yapılmıştır. Buna göre:
14 Mayıs 1950'de yapılan seçimler-
den Demokrat parti aldığı %55,2
oy oranı ile birinci parti olarak çık-
mıştır. Seçimlere katılım %89 ile
yüksek bir orana ulaşmıştır. Böyle-
ce 27 yıl süren CHP iktidarı sona
ermiş ve DP iktidarı başlamıştır.
22 Mayıs 1950'de DP Genel Başkanı Celal Bayar Cumhurbaşkanı
seçilmiş ve hükûmet kurma görevi Adnan Menderes'e verilmiş-
tir. 1950 yılından itibaren DP aralıksız on yıl iktidarda kalmıştır.
1950 Seçimlerinden Sonra
Başbakan
Meclis Başkanı
Celal Bayar
Adnan Menderes
Refik Koraltan
DP iktidara geldikten sonra memurlara hafta sonu tatilinin
ücretli hâle getirilmesi, işçilere sendikalaşma hakkının veril-
mesi, genel af çıkarılması, Marshall yardımlarının alınma-
Si, NATO'ya üye olunması gibi gelişmeler yaşanmış, ayrıca
ekonomik büyümenin de gerçekleşmesi ile Demokrat Parti
1954'te yapılan seçimlerde de %58,4 oy alarak yeniden bi-
rinci parti olarak çıkmıştır.
1950'de Demokrat Partinin iktidara gelişiyle ekonomide;
2
3
4
5
Siyasi parti temsilcilerinin seçim kurullarında yer alması kabul
edilmiştir.
Belediye başkanı ve meclis üyeleri seçim komisyonlarında gö-
rev almayacak ve komisyon üyeleri seçim kurullarınca yalnızca
seçmenler arasından seçilecektir.
Partilerin ve bağımsız adayların temsilcileri seçim komisyonla-
rinda seçim İşlemlerini İzleyebilecektir.
Oy verme işleminin kapalı bir şekilde verilmesi zorunla hâle ge-
leçektir.
Oylann sandığa atılması ve sandığın açılıp oyların sayılması sı-
rasında seçim kurum ve komisyonlarında seçime katılan siya-
si partilerin birer temsilcisinin hazır bulunması kabul edilmiştir.
191
2
3
4
5
6
7
Marshall yardımlarından gelen tarım aletleri sonucu üre-
tim artmıştır.
J Dışarıdan krediler alınarak ithal makineler satın alınmıştır.
Traktör sayısı artırılmıştır.
11950-1953 arasında Türkiye %11 oranında büyümüştür.
17 kamu iktisadi teşekkülü (Devletçilik politikası doğrultu-
şunda) kurulmuştur.
Kara yollarına önem verilmiş, ithal otomobil ve kamyon sa-
yıları artmıştır.
J Demir yolu taşımacılığı durma noktasına gelmiştir.
instagram.com/copysinav
