Skaler ve Vektörel Büyüklükler
1 , Skaler Büyüklükler
Bir sayı ve birimle anlatılabilen büyüklüklerdir. Yön kavramı yok-
tur. Kütle, sıcaklık, zaman, uzunluk, enerji, ISI, elektrik akımı ve yü-
kü, sürat gibi büyüklükler skaler büyüklüktür.
DİKKAT
Temel büyüklüklerin tamamı skalerdir.
2, Vektörel Büyüklükler
Bir sayı, birim ve yön ile anlatılabilen büyüklük-
lerdir. Kuvvet, hız, ivme, yer değiştirrne, elektrik-
sel alan, manyetik alan gibi büyüklükler vektörel
büyüklüklerdir.
Yönü, doğrultusu, uygulama noktası ve şiddeti Olan niceliğe
vektör denir. Vektör, şekildeki gibi Okla gösterilir. Burada vek-
törün yönü A'dan B'ye doğru, doğrultusu d, uygulama noktası
A, şiddeti 151 'dır.
Vektörün ismi a ise 5 şeklinde gösterilir.
Vektörün şiddeti yani büyüklüğü 151 şeklinde gösterilebilir.
Sadece a İle yazılırsa şiddeti kastedilir.
DİKKAT
Sürat ile hızın birimi, uzunluk ile yer değiştirmenin birimi aynı-
dır. Bu nedenle karıştırılmamalıdır. Sürat ve uzunluk skaler, hız
ve yer değiştirme vektörel büyüklüktür.
Fizik ve Bilim Araştırma Merkezleri
TÜBİTAK (Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu):
1963 yılında fen bilimlerindeki araştırmaları desteklemek ve
araştırmacıları teşvik etmek amacıyla kurulmuştur.
T—.j TAEK (Türkiye Atom Enerjisi Kurumu): Nükleer alanda araş-
tırma, geliştirme yapmak amacıyla kurulmuştur.
ASELSAN (Askeri Elektronik Sanayi): Haberleşme ihtiyaçları-
nın milfi imkânlarla karşılanması amacıyla, uydu haberleşme-
sine yönelik ihtiyaçları karşılamak, bu alandaki teknolojik ge-
üşmeleri takip etmek amacıyla kurulmuştur.
NASA (Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi): Amerika'da bulunan
en önemli bilim araştırma merkezlerinden biridir. Bu merkez-
de uzay çalışmaları programı yürütülmektedir.
ESA (Avrupa Uzay Ajansı): Avrupa'nın uzay programını hazır-
lamak ve gerçekleştirmek amacıyla Fransa'da kurulmuştur.
CERN (Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi): En gelişmiş par-
çacık fiziği laboratuvarıdır, İsviçre - Fransa sınırında yer almak-
Bilimsel Araştırmalarda Etik İlkelere Uyma
Küresel ahlak kurallarının bütünü Olan etik değerler kişilerin ah-
lâk ilkelerini, davranışlarını, sorumluluklarını belirleyen kurallar bü-
tünüdür. Bilim etiği, tüm canlıların yaşamına, insanların fikirlerine,
teori ve düşüncelerine saygılı olmayı, tarafsız davranmayı ve bi-
limsel çalışmalarda özel hayatın korunmasını kapsar.
Etik değerleri benimsemiş bilim insanları, çalışmalarında dü-
rüşt, diğer insanlara karşı saygılı ve tarafsızdırlar. Bu kişiler ça-
lışmalannda insanları yanıltmaz, intihal yapmaz, kendisine ait
olmayan bir çalışmayı kendisininmiş gibi sunrnaz, kendisiyle
birlikte Olan kişileri görmezden gelmez.
Bir çalışmada başkasının çalışmasından yararlanılabilir ama
bunu belirtmek gerekir. Çalışmanın asıl sahibine haber ver-
meksizin çalışma kendisininmiş gibi sunulmasına intihal de-
nir. İntihal hem suçtur hem de ahlaki bir davranış değildir.
Tür*niş
Büyüklükler
Temel
Büyüklükler
Sınıf tahtasına şekildeki gibi üç çember çizilerek yapılan şemada
fiziksel büyüklüklerin türetilmiş, skaler ve temel olmak üzere çe-
şitli kategorilere ayrılarak öğrencilerden K, L, M, N bölgelerine fi-
ziksel nicelikler yazmaları istenmiştir.
Buna göre; K, L, M, N bölgelerinden hangileri boş kalır?
Çöz
Türetilmiş büyüklüklerin bazıları vektörel, bazıları skalerdir. Örne-
ğin hız vektörel, enerji skalerdir. Bundan dolayı K ve L'ye örnek-
ler yazılır, bu kısımlar boş kalmaz. Tüm temel büyüklükler aynı za-
manda skaler büyüklüktür. O nedenle N de boş kalmaz. Ancak
bir büyüklük hen-l temel hem de türetilmiş büyüklük olamaz. Bun-
dan dolayı M boş kalır.
