4. Ses Dalgaları
Maddelerin titreşimiyle elde edilen, katı - SIVI - gaz ortamlarında
yayılabilen mekanik dalgalara ses dalgalan denir.
Ses dalgaları boyuna dalgalar grubundadır. Ses dalgalarının ha-
va moleküllerini sıkıştırma - germe şeklinde yayıldığını aşağıdaki
şekilde görebiliriz. Sıkışık yerler dalga tepelerini, seyrek yani ge-
niş yerler de dalga çukurlarını oluşturur.
Hava molekülleri
Dalga boyu
Dalga boyu
Ses dalgalan moleküllerin birbirine çarpmasıyla yayıldığı için
boşlukta -uzayda- yayılmaz.
Ses dalgalarının ilerlemesine moleküller aracılık ettiği için mo-
lekülleri birbirine en yakın Olan katılarda hız en büyük, gazlar-
da hız en küçüktür.
Ses dalgalarının yayılma hızı sıcaklık ile doğru orantılıdır. Çe-
şitli ortamlarda farklı sıcaklıklarda elde edilmiş aşağıdaki ses
z.j Tren raylarının yanındaki bir kişi tren ortalarda yokken ve se-
si işiülmezken kulaklarını tren raylarına dayadığında sesini işi-
tebilir. Bunun nedeni demir rayların havadan sesi daha iyi ilet-
Ses Dalgalan ile İlgili Temel Kavramlar
a. Yükseklik
İnce sesi kalın sesten ayıran özelliğe yükseklik denir.
İnce sese tiz şeş, kalın sese peş veya bas şeş denir.
Sesin yüksekliği frekansıyla belirlenir. Yüksek sesin frekansı
büyüktür.
Tüm dalgalarda Olduğu gibi şeş dalgaları da ortam değiştir-
diğinde yüksekliği değişmez. Sesin şiddeti de frekansını ya-
ni yüksekliğini etkilemez.
Günlük hayatta kullanılan radyonun sesini yükseltmek kavra-
m sesin yüksekliği (frekans) ile karıştırılmamalıdır. Radyonun
sesini yükseltmek şiddetini yani genliğini artırmak demektir.
UNUTMA
B
A
7
hızı tablosunu inceleyiniz.
Ortam
Hava (0 E)
Hava (20
su (OCC)
su (25 CC)
Deniz Suyu (25 'C)
Demir (O 'C)
Demir (20 'C)
Sürat (mis)
1430
1490
1530
5130
Bir tel iki nokta arasına (A-B) gerilerek tam ortasından çekilip
bırakılırsa yukarı - aşağı titreşerek ses üretir, A-B noktalan ara-
sı uzaklık, oluşacak dalganın dalga boyuyla doğru orantılıdır.
(AB
Telin çekilme miktarı genliğini, şiddetini , enerjisini değiştirir ve
doğru orantılıdır; ancak yüksekliğini, frekansını, tizliğini etki-
Teli geren kuvvet artırılırsa frekans artar, tel inceltilirse frekans
anar, telin boyu kısaltılırsa frekans artar. Tersi işlemlerde azalır.
