SES BİLGİSİ
• Özel isimlerde de aym kural geçerlidir.
Karabük'ten, Eyüp'te, Zonguldak'ta, Yunus'ta
Uyarı: Bileşik kelimeler bu kurala uymayabilir.
Üçgen, dörtgen, beşgen, çokgen
SES DEĞİŞİMLERİ
ı. üNşüz YUMUŞAMASI (ünsüz Değişimi)
Kelimelerin sonunda bulunan "p, ç, t, k" ünsüzleri
iki ünlü arasında kalınca yumuşayarak "b, c, d, ğ ” ye
dönüşür.
bıçak -ı —9 bıçağı
dolap -a -+ dolaba
çekiç -e —+ çekice
geçit -i —9 geçidi
Uyarı: Tek heceli kelimelerin sonunda bulunan "p,
ç, t, k" ünsüzleri ise iki ünlü arasında kalınca
çoğunlukla yumuşamaz. Söylenişinden anlaşılır:
kök-ü- kökü, üç-e -üçe, sap-ı- sapı
Uyarı: Ancak tek heceli olduğu halde sonundaki
ünsüzü yumuşayan kelimeler de vardır:
çok - u- çoğu
gök -e - göğe
kap -ı - kabı
kurt - u- kurdu
et - ince - edince
Uyarı: Yabancı kökenli kimi kelimeler de
yumuşamaz:
hukuku, millete, şiddeti, tazyikinden„.
Uyarı: Özel isimlerde yumuşama olmaz: Zonguldak
-a - Zonguldak'a
Uyarı: de bağlacı yumuşamaz: Ahmet de gelecek.
2. ÜNLÜ DEĞİŞİMİ (Ünlü Daralması)
Düz ve geniş ünlülerle (a, e) biten sözcüklerden
sonra -y ile başlayan bir ek getirildiğinde bu düz -
geniş ünlüler sesinin etkisiyle daralarak (ı, i, u,
u) olur:
başla -yor - başlıyor
bekle -yor - bekliyor
anlama -yor - anlamıyor
Uyarı: Tek heceli olan "de" ve "ye" fiilleri,
kendinden sonra gelen "y" sesinden dolayı daralır.
de -yor - diyor
de -erek - diyerek
ye -yor -yiyor
ye -erek - yiyerek
SES DÜŞMESİ
Dilimizde hem ünlü hem de ünsüz seslerde görülür.
ı. ÜNLÜ DÜŞMESİ -ı--IECE DÜŞMESİ
a) Kelimeye ünlüyle başlayan bir ek getirildiği
zaman ikinci hecedeki ünlüler düşer ve bu
ünlüler yazılmaz. Buna "hece düşmesi" de denir:
akıl -ı-aklımı çaldı.
alın -ı- alnında leke vardı
geniz -i- genzime kaçtı.
beyin -i- beynine kan damladı.
gönül -ü -gönlümü çaldı.
2
