Ses Bilgisi
Büyük Ünlü Uyumu
Bir sözcüğün İlk hecesinde eğer kalın
bir ünlü (a, ı, o, u) varsa daha sonraki
hecelerde de kalın; ince bir ünlü (e, i,
ö, ü) varsa daha sonraki hecelerde de
ince ünlü bulunur.
Tek heceli, birleşik ve yabancı söz-
cüklerde bu kural aranmaz.
Bazı ekler, büyük ünlü kuralına ay-
kındır yani eklendiği sözcüğe göre
değişiklik göstermez.
Küçük Ünlü Uyumu
Düz ünlülerden (a, e, 1, i) biriyle Oluşan
bir heceyi, yine düz ünlülerden oluşan
hece; yuvarlak ünlülerden (q ö, u, ü)
Oluşan bir heceyi, ya düz-geniş (a,e)
ya dar-yuvarlak (u, ü) ünlülerden olu-
şan bir hece izler. Küçük ünlü UYUrmn-
da sözcüklere sırayla, hece hece ba-
kılır.
Ünlü Daralması
Şimdiki zaman eki "-yor" dijz-geniş ün-
lülerden (a, e) sonra geldiğinde bu ün-
lüleri daraltarak "ı, i, u, ü" ye dönüştü-
rür.
Ünlü (Hece) Düşmesi
Son hecesinde dar ünlü (1, i, u, ü) bu-
lunan sözcüklere ünlü ile başlayan bir
ek getirilirse son hecedeki dar ünlü dü-
Şer.
Aşınma
Kalıcı ses düşmesidir, yazım yanlışna
neden olmaz.
Aynı zamanda ünlü düşmesidir.
Ünlü (Hece) Türemesi
Bazı sözcüklere küçültme eki (-cık, -cik)
eklendiğinde ünlü türemesi olur.
Göçüşme
Günlük kullanım içerisinde seslerin yer
değiştirmesidir, yazım yanlışına neden
Olur.
Ünsüz Yumuşaması
(Ünsüz Değişimi)
Süreksiz sert ünsüzle (p, ç, t, k) biten
bir sözcüğe ünlü ile başlayan bir ek
getirildiğinde sert ünsüz yumuşayarak
"b, c, d, g, ğ" olur.
Birleşik eylemlerde ünsüz yumuşa-
maşı olabilir.
Ünsüz yumuşaması yapım eklerin-
de de görülebilir.
Bazı türemiş sözcüklerde, tek he-
celi sözcüklerde ve ythoncı sözcük-
lerde ünsüz yumuşaması görülme-
yebilir.
Özel isimlerde ünsüz yumuşama-
sı konuşurken olabilir ancak bu, ya-
zumda gösterilmez.
Ünsüz Benzeşmesi
(Ünsüz Ünsüz Uyumu)
Sert ünsüzle (p, ç, t, k, f, h, s, ş) biten
sözcüklerden sonra "c, d, g" yumuşak
ünsüzleriyle boşlayan bir ek getirilirse,
bu sesler sertleşerek "ç, t, k" sert ün-
süzlerine dönüşür.
Ünsüz Düşmesi
"k" ile biten kimi sözcüklere getirilen
bazı yapım ekleri bu ünsüzün düşme-
sine neden olur.
Ünsüz Türemesi (İkizleşme)
Bazı sözcüklere ünlü ile başlayan bir
sözcük yo da ek getirildiğinde ünsüz
türemesi olur.
N - M Değişimi (Dudaksıllaşma)
Türkçede "b" ünsüzü, kendinden ön-
ceki "n" ünsüzünü "m" dudak ünsüzü-
ne dönüştürür.
Kaynaştırma Ünsüzü
Ünlü ile biten bir sözcüğe yine ünlü ile
başlayan bir ek getirilirse araya "y, ş, s,
n" kaynaştırma ünsüzlerinden biri girer.
Ulama
Ünsüzle biten sözcüğün, ünlüyle baş-
layan sözcüğe bağlanarak okunma-
sıdın
Ünlü Değişimi
"Ben" ve "Sen" kişi zamirleri, durum eki
aldğında ünlü değişimi ortaya çıkar.
