71
Şekli. 3: Bir akarsu havzası ve havza İçerisindeki akarsu ağl
Akarsu Akımı (Debi)
Akarsu yatağının herhangi bir kesitinden, birim zamanda geçen suyun
hacmine akarsu akımı ya da debi denir. Akım, m3/sn olarak ifade edilir.
Akım, akarsuyun beslenmesiyle ilgilidir.
Akarsuyun akımım;
- havzaya düşen yağış miktarı,
— havzanın büyüklüğü,
— arazinin geçirgenlik özelliği,
— yeraltı sularının miktan ve kaynaklar,
— sıcaklık VB buharlaşma miktarı
gibi etmenler etkiler.
Akarsu Rejimi
Akarsuyun akımında yıl içerisinde görülen değişimlere akarsuyun rejimi ya
da akım düzeni denir.
Akarsular, yıl İçinde akımındaki değişime göre;
— Düzenli rejimli
— Düzensiz rejimli
olmak üzere ikiye ayrılır:
Akarsu akımında yıl içinde görülen değişimler belli dönemlerde gerçek-
leşiyorşa düzenli rejimli akarsudur.
Yıl İçinde akarsu akımında yükselme veya alçalma belirli dönemlerde
gerçekleşmiyorsa, yıllara veya mevsimlere göre farklılık görülürse düzen-
sız rejimli akarsudur.
Akarsu rejimleri ayrıca;
Basit rejimli,
— Karma rejimli
akarsular olarak da ikiye ayrılır.
Akarsuların akımında yıl İçerisinde bir yükselme, bir azalma varsa basit
rejimli akarsudur. Bu tür akarsu havzalarının tamam bir iklim bölgesinde
bulunur.
Coğrafya 7-2 Konu Anlatım!' f Soru Bankası
ÖRNEK SORU:
Aşağıdakilerden hangisi akarsuyun
Öncelikle rejimWle İlgilidir?
A) Akarsudan şuhma amacıyla yılm ancak
bir kesiminde yararkmkbilmeşi
B) Akarsu vadisinde menderesler oluş-
C) Akarsu vadşİnde baraj yzprnma uygun
bölümlerin Olması
D) Akarswun bir göle uhşürrnay
E) Akarsuyun ağız kesiminde d" Ovası
Bir akarsudan şuhma arrwçh yararkmh-
bilmesi akarsuyun rejimi İMMdİr. Akar-
suyun akımının antiği dönemler sulamaya
toyun İken auldlğl dönemlerde sulama
İçin akarsudan yararlanmak mümkün
YANIT: A
ÖRNEK SORU:
İklim koşullan göz Önüne alındığında,
yukarıdaki haritada numaralanmış yöre-
lerİn hangisinde akarsu rejimlerinin da-
ha düzenli olduğu söylenebilir?
Bill D)IV
ÇÖZÜM:
Ekvatoral İklimde mevsim bol yağışlı
Olduğu için bu iklimin ethİIİ olduğu pr-
lerde (W akarsu rejimi düzen—,
YANIT: E
Birden çok İklim bölgesinden geçen akarsuların akımında, birden fazla yük-
selme ve alçalma meydana gelir. Bu tür akarsulara karma rejimli akarsu-
lar denir (Gr*-l).
OŞMNMHTAEEKA
Grafik•l: Birden fazla İklim bölgesinden geçen karma remli
Fırat Irmağının aylara göre ortalama akım grafiği
(Birecik İstasyonu)
Akarsu rejimini etkileyen faktörler şunlardır:
— Yağış rejirni,
— yağış (kar Veya yağmur) ,
— arazinin *genlik durumu,
beslenme kaynağı (yağış. kaynak sulan, kar ve buzul sulan gibi).
Akarsular beslenme biçimine göre aşağıdaki gibi sınıflandırılır:
— Yağmur 51danyla akarsınar,
— kar ve buzul sularıyla beslenen akarsular,
— kaynak st.danyla beslenen akarsular,
— göl veya bataklıktan çıkan akarsular.
Yağmur sularıyla beslenen akarsuların rejimi, yağış rejimine paraleldir.
Yağışlı akarsuyun akımı yükselirken, kurak dönemde ya da
yağışlarm dönemde akımda düşüş görülür (Grafth-2).
OŞMNMHTAEEKA
Grafik-2: Akdeniz yağış rejiminde, yağmur sularıyla
beslenen Dalaman Çayı'nın aylara göre
Malama akım grafiği
—312—
ÖRNEK SORU:
Aşağıdaki grafikte bir akarsuyun aylara
göre ortalama ahmı gösterilmiştir.
70 •
Grafikten yararlanarak, akarsuyla İlgili
aşağıdaki yargılardan hangisine
A) En düşük akım kış mevsiminde görü-
lûr.
B) Maman hazirana kadar akımı yüksel-
C) Akarsu havzası en fazla yağışı ilkba-
harda alır.
D) Akımında İki defa yükselme görülür.
E) Yaz aylarındaki akım, sonbahardaki
akımdan fazladır.
ÇÖZÜM:
Akarsu havzasındaki yağış rejimiyle İlgili
bilgiler yağmur sulanvla beslenen akarsu-
laml akım grafiğinden elde edilebilir,
Grafiği verilen akarsuyun beslenme kay-
nağr bilinmediğine göre, akarsu havzasına
düşen yağış miktarının en yüksek Olduğu
dönem grafikten elde edilemez.
YANIT: C
Coğrwa 7-2 Anyafrmh f Soru Bank2SJ
—313—
