ŞATHİYE
Tasavvuf konularını mizahlı bir biçimde işleyen,
coşku hâlinde söylenen bir şiirlerdir.
Genellikle Bektaşi şairlerinin söylediği bu şiirler ilk
bakışta inançlardan serbestçe ve alaycı bir biçimde
söz ediyormuş kanısını uyandırır.
Kaygusuz Abdal, bu türün en önemli ismidir.
ÂŞIK TARZI HALK şiiRi
HALK şiiRi ı
Balık kavağa çıkmış
Zift turşusun yemeğe
Leylek koduk doğurmuş
Baka şunun sözünü
Gözsüze fısıldadım
Sağır sözüm işitmiş
Dilsiz çağırıp söyler
Dilimdeki sözümü
Kendisinin veya başkalarının şiirlerini saz eşliğinde çalıp okuyan ya da halk hikâyeleri anlatan ve âşık adı verilen saz şair-
lerinin oluşturduğu halk şiiri koludur. Bu şiirin genel özellikleri şunlardır:
İslamiyet öncesinde "kam, şaman, baksı, ozan, oyun" gibi adlarla anılan şairlerle başlayan bu gelenek, 13. yüz-
yıldan itibaren Anadolu sahasında devam etmiştir. -
Âşık şiirinin belirli söyleyicileri vardır. Saz çalamayıp hazırlıklı olarak şiir söyleyen şairlere "kalem şairi", halk
toplantılarında doğaçlama olarak şiir söyleyen şairlere ise "meydan şairi” denmiştir.
Şiirler, "bağlama” adı verilen bir saz eşliğinde söylenir.
Aşıklar gezgin kişilerdir; sanatlarını icra edebilmek için köy köy, kasaba kasaba gezmişlerdir.
Aşıklar, şiirin son dörtlüğünde mahlaslarına yer verir; buna "tapşırma” denir.
Âşıklar, genellikle usta-çırak ilişkisi içinde yetişir.
Âşıkların şiirlerinin toplandığı deftere "cönk” adı verilir.
Âşıklar, aruz vezniyle de şiirler yazmış; "vezn-i aher, satranç, divan ve selis” türlerinde de çok sayıda şiirin ortaya
çıkmasını sağlamıştır.
Divan şiirindeki kadar olmasa da mazmunlara yer verilmiştir.
Âşık tarzı halk şiirindeki nazım biçimleri ve türleri şunlardır:
Nazım Biçimi
Koşma
Semai
Varsağı
Destan
TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI - AYT
Nazım Türü
Güzelleme
Koçaklama
Taşlama
Ağıt
MEBİ KONU ÖZETLERİ
33
