RUBAİ
İran (Fars) edebiyatında ortaya çıkmış bir nazım biçimidir.
Aruz Ölçüşünün kendine Özgü yirmi dört kalıbıyla yazılır.
Tek dörtlükten Oluşur ve uyak düzeni aaxa biçimindedir, Uyak
düzeni yönüyle tuyuğ ve mâniye benzer.
Genellikle hayat felsefesi, tasavvufi düşünceler, felsefi görüş.
ler, maddi ve manevi aşk gibi çeşitli konular işlenir.
Dizeleri arasında anlam bütünlüğü vardır,
Genellikle mahlasa yer verilmez.
Rubainin en tanınrruş ismi, İranlı şair Ömer Hayyam'dır.
Divan edebiyatında Azmizâde Halefi, NâbÎ ve Cumhuriyet DÖ-
neminde Yahya Kemal, Arif Nihat Asya rubaileriyle tanınmış
ÖRNEK
Bir merhaleden güneşle derya görünür
Bir merhaleden her İki dünya görünür
Son merhale bir hazandır ki sürer
Geçmiş gelecek cümlesi rüya görünür
TUYUĞ
Dim edebiyatına Türklerh nazım biçimlerindendir.
Uyak düzeni mâni ve rubai gibi aaxa şekhndedir.
Aruz ölçüsünün fâilâtün fâilâtün fâilün kalıbıyla yazılır.
Tek dörtlükten oluşur.
Kadı Burhanettin, en çok tuyuğ yazmış divan şairidir. Nesimi
ve Ali Şir NevâÎ de tuyuğlarıyla tanınmıştır.
ÖRNEK
Diberün İŞİ itâb u nâz Olur
Çeşmi câdû gamzesi gammâz olur
Ey gönül sabr it tahammül kıl ona
Yâra itişmek İŞİ az az Olur
MURABBA
-ü Dörder dizelik bentlerden oluşan divan şiiri nazım şeklidir.
—j Dörtlük sayısı 3 ile 7 arasında değişir.
-j Her konuda yazılabilir
Uyak düzeni aşağıdaki gibidir:
aaaa, bbba, ccca, ddda...
bbba, ccca, ddda, eeea.
aaaan, bbban, cccan, dddan. ("n" nakaratı ifade etmektedir.)
AşkÎ, Muhibbi, Hayreti, Taşlıcalı Yahya, Ahmet paşa, Fuzûfi
bi şairler Türk edebiyatının tanınmış murabba şairleridir. Tanzi-
mat Dönemi şairlerinden Namık Kemal de murabba yazmıştır,
ÖRNEK
Perîşân-hâlûn oldum sormadun hâl-i perîşânum
Gamandan derde düşdüm kılmadun tedbÎr.İ dermânum
Ne dirsen rüzgârum beyle mi geçsün güzel hânum
Gözüm cânum elendim sevdüğüm devletlü sultânum
Fuzûfi şîve•i ihsânun ister bir gedâyundur
Dirildükçe seg-i küyun ölende hâk-i pâyundur
Gerek Öldür gerek ko hükm hükmün ray râyundur
Gözüm cânum elendim sevdüğüm devletlü sultânum
NOT Ol
Terbi, "dörtleme, dörtlü duruma getirme" anlamına gelir. Bir
gazelin beyitlerinin üzerine, başka bir şair tarafından, aynı Öl-
çü ve uyakla ikişer dize eklenerek oluşturulan murabbalardır,
ŞARKI
Divan şiirine Türkler tarafından kazandırılmıştır, İlk şarkı yaza-
n Nail-i Kadîm'dir.
Bestelenmek için kaleme alınır, Konusu aşk ve güzelliktir.
Biçimsel özellikleri bakımından murabbaya benzer, onun gibi
dörder dizelik bentlerden Oluşur,
Bent sayısı 3 ile 5 arasında değişir.
Şarkılarda ilk dörtlüğün ikinci ve dördüncü dizeleri, diğer dört-
lüklerin dördüncü dizesi olarak tekrarlanır; buna nakarat de-
nir. Ancak nakaratsız şarkılar da vardır.
Şarkıların üçüncü dizelerine miyan veya miyanhâne adi verilir.
Burası, şarkıların en dokunaklı kısmıdır,
Uyak düzeni şu şekillerde olabilir:
aaaa, bbba, ccca, ddda.., (Nakaratsız şarki)
aaaa, bbba, ccca, ddda.,. (Farklı renkle gösterilen dize naka-
raftır. )
