2. ROMAN
.lj Yaşanrnış veya yaşanabilecek tasarlanmış olayların anlatıldı-
ğ' uzun kurmaca metinlerdir.
Lj Romanlar; Olay örgüsü, kişi, mekân (yer) ve zaman gibi yapı
unsurlan etrafında şekillenir.
Romanlarda olayları ve durumları okuyucuya ileten bir "anla-
tıcı- vardır. Anlata, yazarın anlatımı teslim ettiği kurgusal bir
kişiliktir. Olaylar, anlatıcının bakış açışıyla verilir.
-j Anlatımda. 'İlahi, gözlemci, kahraman- bakış açılarından biri
ya da birkaçı kullanılabilir.
...j Romanların anlatırnmdamektup, anı, günlük gibi türlerden ya-
tarlanılabüir.
Son dönem Türk romanında -montaj, bilinç akışı, laytmotif, İç
monolog, iç çözümleme, pastiş, parodi" gibi modern teknik.
ler de kullanılmaktadır.
llj Roman türünün ilk örnekleri Batı'da verilmiştir. İspanyol yazar
Cervantes (Sörvanteş) tarafından 1605'te kaleme alınan Don
Kişot, ilk mod«n roman sayılmaktadır.
Türk edebiyatına roman, Tanzimat Dönemi'nde çeviri ile
gelmiştir. İlk çeviri roman, Yusuf Kâmil Paşa'nın Fransız yazar
Fenelon'dan çevirdiği Telemak adlı yapıttır.
Türk edebiyatında ilk yerli roman. Şemsettin Sami'nin kaleme
aldığı Taaşşuk-' Talat ve Fitnat'tır. İlk edebî roman ise Namık
Kemal'in İntibah adlı yapıtıdır.
ROMANLA İLGİLİ BAZI TERİMLER
TİP
—j Hikâye, roman gibi anlatmaya bağlı edebi eserlerde kişi kad-
rosu İçinde yer alan ve beni bir düşüncenin, topluluğun zihni-
yetini ve ideolojinin temsilciliğini yüklenen kişiye tip denir.
Bir eserde duygu, tutku ve düşünce yönlerinden kendine has
nitelikler taşıyan roman kişisidir. Karakter, başkasına benze-
mez; kendine has özellikler gösterir.
Roman ve hikâyede farklı düşünce ve yapıların anlaşmazlığın-
dan ortaya çıkan durumlara, zıtlıkların karşı karşıya gelmesi-
ne çatışma denir Çatışma, 'Doğu ile Batı', "zengin ile yok-
sur gibi birbirine zıt kavramlar etrafında oluşur.
ANLATICI VE BAKIŞ AÇISI
Anlatıcı, roman ve hikâyede olayları ve durumları okuyucuya
ileten kişidir. Anlatıcı, yazarın anlatma görevini yüklediği, Olay-
ların anlatımında okuyucu ile karşı karşıya bıraktığı kurmaca
bir kişidir.
Bakış açısı, roman ve hikâyelerde anlatıcının, anlattığı olayla
İlgili ayrıntılan anlatma, aktarma biçimidir. Olaylar, anlatıcının
bakış açısıyla verilir.
Roman ve hikâyelerde üç türlü bakış açısı vardır:
1. Kahraman Anlatıcının Bakış Açısı
—j Olaylar, roman kahramanlarından birinin ağzından anlatılır,
Anlatıcının bilgisinin, kahramanın bilgisiyle sınırlı olduğu bu
bakış açısında birinci kişili anlatım kullanılır,
2. İlahi (Hâkim, Tanrısal) Bakış AÇISI
Bu bakış açısında anlatıcı; olayların bütün ayrıntılarını, kahra-
mantarın zihninden geçirdiklerini, yaşadıklarını, yaşayacakla-
bilir. Kısaca, Olay Örgüsü, kişi, mekân ve zamanla İlgili her
şeyi bilir ve en ince ayrıntısına kadar okuyucuya aktarabilir.
3. Gözlemci Anlatıcının Bakış Açısı
—j Olayların tanığı Olan anlatıcının bakış açışıdır, Bu bakış açısın-
da anlatıcı nesneldir. Olaylar tarafsız bir gözle aktarılır; anlatı-
CI bir kamera gibi, olup biteni yansız bir şekilde aktarır. Bu ba-
kış açsındaki anlatıcının bildikleri, diğer bakış açılarındaki an-
latıcılara göre daha sınırlıdır. Gözlemin egemen olduğu bu ba-
kış açısında genellikle üçüncü kişili anlatım kullanılır.
ROMAN VE HİKÂYEDE ANLATIM TEKNİKLERİ
1. Anlatma (Tahkiye Etme): Anlatma, anlatıcının birtakım olay-
lan ve bu olaylar çevresindeki İnsanları, belli bir mekân ve zaman
çerçevesinde okuyucuyafdİnIeyİcİye nakletmesidir. Bu teknikte
Okuyucu İle eser arasına anlatıcı girer. Okuyucu, hemen her şeyi
anlatıcı kanalıyla görür ve Öğrenir. Okuyucunun dikkati anlatıcı
üzerinde yoğunlaşır.
Anlatma; kişi tanıtımı, Olay anlatımı, geriye dönüş, İç çözümleme
ve özetleme şeklinde olabilir.
Kişi Tanıtımı: Anlatıcı, metindeki kişileri ayırt edici yön-
lerİyIe tanıtır.
Olay Anlatımı: Metindeki olaylar, bir anlatıcı tarafından
anlatılır.
29
