rEVRlYE
Birden çok anlamı olan bir sözün yakın anlamının değil de
anlamının kastedilmesi sanatıdır. Bir sözün birden çok
anlarna gelecek şekilde kullanılması biçiminde de tanımlana-
bilir. Hepsi gerçek karşılığıyla kullanılan bu anlamlar arasında
aşıl anlatılmak istenen, akla hemen gelmeyen uzak anlamdır.
ÖRNEK
Aşiyân-i mürg-İ dil, zülf-İ perişânundadur
Kande olsam ey peri. gönlüm senün yanundadur
"Kande" kelimesi hem nerede hem "kan İçinde" anlamın-
da kullanılmıştır.
Bir buse mi bir gül mü verirsin dedi gönlüm
Bir nim tebessürnle o afet gülüverdi
"Gülüverdi" kelimesi hem "gülüvermek' hem • gülü (çiçe-
ği) verdi' anlamında kullanıhıştır.
TELMİH (HATIRLATMA)
.lj Bir dizede veya beyitte bilinen bir olay, kişi, inanç vb.ni hatır-
latma sanatıdır
ÖRNEK
"Ne büyüksün ki kanın kurtarıyor Tevhidi
Bedr'İn aslanları ancak bu kadar şanlı İdi
Dizelerde • Bedr- kelimesiyle İslam tarihindeki "Bedir
Savaş- hatırlatılmıştır.
c.• Vefasız Aslı'ya yol gösteren bu
Kerem'in sazına cevap veren bu
Dizelerde Keren' İle Aşh hikâyesine göndermede bulunul-
muştur.
VARIZ (DOKUNDURMA, IGNELEME)
Bir sözü tam tersini kastederek kullanma sanatıdır. Tarizde
alaycı, iğneleyici bir anlatım vardır.
ÖRNEK
Ters Öğüt Destanı
Bir yetim görünce döktür dişini,
Bozmaya çabala halkın işini
Günde yüz adamın vur şer leşini
Bir yaralı sarmak için yeltenme
Her nere gidersen eyle talanı
Öyle yap ki ağlatasın güleni
Bir saatte söyle yüz bin yalanı
El bir doğru söz söylerse İnanma
TENASÜP (UYGUNLUK)
—j Anlamca birbiriyle İlgili söz veya kavramın dizelerde bir ara-
da kullanılması sanatıdır.
ÖRNEK
Deli eder insanı bu dünya
Bu gece, bu yıldızlar, bu koku
Bu tepeden tırnağa çiçek açmış ağaçlar
TEZAT (KARŞITLIK, ZITLIK)
Anlamca karşıt sözcükleri bir arada kullanma sanatıdır.
ÖRNEK
Neden böyle düşman görünürsünüz
Yıllar yılı dost bildiğim aynalar
Gülmek Ol goncaya münasiptir
Ağlamak bu dil-i hazine gerek
25
