rANZlMAT TİYATROSU
...j Tanzimat öncesi Türk edebiyatında Karagöz, orta oyunu, med-
dah ve köy seyirlik oyunlarından oluşan geleneksel Türk ti-
yatrosu vardır. Sahne, dekor, kostüm, suflör gibi unsurların
bulunmadığı geleneksel tiyatro, yazıh metne dayalı değildir;
doğaçlama oynanır.
Yazılı bir metne dayanan, şahne. dekor, kostüm, suflör, metin
gibi unsurların kullanıldığı modern tiyatro; edebiyatımızda ilk
defa Tanzimat Dönemi'nde görülmüştür.
Tanzimat Dönemi'nde İlk dram denemesi, Abdülhak Hamit
Tarhan'ın babası Hayrullah Efendi'nin yazdığı Hikâyo-i İbra-
him Paşa be İbrahim-i Gülşenî adlı eserdir. Teknik bakımdan
kusurlu Olan bu eser, yazıldıktan uzun bir süre sonra yayım •
Anmıştır.
—j Şinasi tarafından kalerne alınan Şair Evlenmesi, Türk edebi
yatında yazılı metne dayanan ilk tiyatro ömeği kabul edilir.
Eşer, geleneksel Türk tiyatrosundan da İzler taşır.
—j Türk halkı tiyatroya uzak durduğu İçin bu dönemde uzun
re sanatçı olarak Ermeni azınlıktan yararlanılmıştır.
Güllü Agop tarafından yan resmî tiyatro kurulmuştur. Uzun sü-
re hizmet veren Osrnanlı Tiyatrosu (Gedikpaşa Tiyatrosu) , Ah-
met Mithatm Çerkeş Özdenleri adlı dramının hürriyet duygu-
lanm uyandırdığı bahane edilerek II. Abdülhamit tarafından
kapatılmışür.
Lj l. Dönem yazarları (Namık Kemal, Ahmet Mithat Efendi, Şina•
si) , tiyatroyu toplumu eğitmek İçin bir araç olarak görmüşler.
din Namık Kemal, Celalettin Harzemşah adlı eserinin ön sö-
zünde tiyatroyu -faydalı bir eğlence" olarak nitelemiştir.
II. Dönem yazarları, (Özellikle Abdülhak Hamit Tarhan) birey-
sel korudan işlenişler; tiyatro eserlerini okunmak İçin yazmış-
Tanzimat Dönemi'nde kaleme alınan tiyatrolar, sahnelenme
tekniği açışından zayıftır.
l. Dönem tiyatro yapıtlarında anlaşılır, sade bir dil kullanılmış-
tır. II. Dönem tiyatro yapıtlarının dili ise sanatlı ve ağırdır.
Tiyatro çahşmalan; telif (kendi yazdığı), çevirive uyarlama ola-
rak üç kolda gelişme göstermiştir.
Ahmet Vefik Paşa, Bursa valisi İken kendi adına tiyatro bina-
Sl yaptırmış: Fransız yazar Moliere'den çeviri ve uyarlama ya-
parak Tanzimat tiyatrosuna katkıda bulunmuştur, Bu dönem •
de Fransız yazar Moliere'den uyarlama yapan bir diğer sanat-
ÇI Direktör Âli Bey'dir.
—J Tanzimat tiyatrosunda klasisizm (Şinasi, Ahmet Vefik paşa) ve
romantizm (Namık Kemal, Ahmet Mithat Etendi, Abdülhak Ha-
mit Tarhan) akımlarının etkileri görülür.
TANZİMAT DÖNEMİ'NDE KALEME ALINAN BAZI
TİYATROLARIN ÖZETLERİ
şair Evlenmesi Şinasi
Müştak Bey adındaki genç şair, Kumru Hanım'ı sever ve onun-
la evlenmek ister. Habbe Kadın ve Ziba Dudu, bu evlilik için
aracı olurlar. Nikâhtan sonra genç şair Müştak Bey'e, gelin ola-
rak Kumru'nun çirkin ve yaşlı ablası Sakine Hanım'ı getirirler.
Müştak Bey, nikâhı kıyan Ebüllaklaka'yı bulur, Ebüllaklaka,
nikâhta bir yanlışlık olmadığını, Müştak Bey'le evin büyük kızı.
nı nikâhladığını söylen Müştak Bey'in arkadaş Hikmet Etendi,
arkadaşının imdadına yetişir; Ebüllaklaka'ya rüşvet vererek ar-
kadaşını bu durumdan kurtarmaya çalışır. Rüşveti alan Ebül-
laklaka: Müştak Bey'le, evin yaşça değil boyca büyük kızını
nikâhladığını hatırladığını söyler. Kumru Hanım ile Müştak Bay,
böylece birbirlerine kavuşur,
Zavallı Çocuk - Namık Kemal
Halil Bey tarafından büyütülen Ata, onun biricik kızı Şefika'yı
sevmektedir, Krk yaşlarında zengin bir paşa da Şefika ile ev-
lenmek ister. Para sıkıntısı çeken Halil Bey, karışının da ısrarıy-
la bu evliliğe razı Olur. Şefika'ya evlenmek İstediği birinin Olup
olmadığını sorar. Şefika, babasından utandığı için, birlikte bü-
yüdüğü Ata ile evlenmek istediğini söyleyemez. Şefim Ata'yı
sevdiğini annesine söylemiştir fakat annesi Tahire Hanım, Şe-
fika'nın yanlış yaptığını düşündüğü için kızının bu arzusuna kar-
ş çıkmıştır. Babasına sevdiği kişinin Ata olduğunu söyleyeme-
yen Şefika, üzüntüden hasta Olur. Düğün hazırlıkları yapılırken
vereme tutulur. Kısa süre içerisinde hastalık onu bir hayli yıpra-
tın Bu sırada okuldan izinli dönen Ata, olayı öğrenir; Şefika'nın
Ölmek üzere olduğunu anlayınca kendisi de canına kıyar.
103
