q
Q
Q
62
sözcÜK TÜRLERİ
FİİL KİPLERİ
A. Bildirme (Haber) Kipleri
Fiilin bildirdiği İş, durum ve oluşun hangi zarnanda yapıldığını
gösteM1 ki'*erdh Zanwı taşırlar. Beş gruba aynlr:
l. Belirli (Görülen, Bilinen, -dİ'Iİ) Geçmiş Zaman
Fiilin bildirdiği iş, oluş ve dımxnun, içinde buhmulan zamandan
gerçekl«tİğİni bİBirİr. Eylem Öme, söz sonradır. Konuşan
kişi eylemin gerçekleştiği ana ya tanık olmuştur ya da eylernİ
kesin olmak bilrrwkt«ür.
Fül kök ve gövdelerüw -dl, -fi, -ü, -tu, -tü
biri getirilerek yapthr:
Ali, yedek çift kthn çcxap aynamı
Kenelerimi bağlar bağlanm p"tİ açtım. (gönne)
Birimi Dünya Savaş, 1914 İle 1918 prçek18ştj.
2. Belirsiz (Öğrenilen, Duyulan, -miş'li) Geçmiş Zaman
Fİİhn bikirdiği İş, duş ve durunun, İçinth txjh_mulan zamandan
gerçekleştğhi bildirir. Fakat konuşan kişinin göm*
(fiğini, başkasından öğendiğini bildirir. Eylem Önce,
söz sonradır.
Fül kök ve gövdelerine -mŞ, rnİş, -muş, -müş bi-
ri getirilerek
Yine de ondul Önce kalkmış, camları açıp evi havalandırmış,
kahvaltıyı hurlanuş.
cWt katlı taş binada şthrİn İlk oteünİ açmış.
Çekimi
bilinişim
bihnişsiniz
bilmemişim
tilmenüşsin
tilnwniş
bilmemişiz
bil menüşsirliz
tilnwnişl«
bilmiş miyirn?
bilmiş miski?
bilmiş mil
bilmiş miyiz?
bilmiş misiniz?
tilmişl« mi?
Çekimi
bildin
bildh
bildi
bildik
bildhİz
bildim mi?
badin mi?
bildi nü?
bildik
badiniz nü?
Belirli geçmiş zaman anlam veren -dl eki başka görevlerde
a. Fülden türeyen ad kurar:
Görgülü çıkmış zekâsız türediye
Sanayi çıktısı utlyor.
Akşam yemeğinde pathcan bastısı vmrvş.
b. Eğer anlamı verir:
Bu "şatl kaçmn, hayatınm fırsatını kWdm.
c. İkileme kurarak durum zarfı olur:
uyudu.
öldü öldü dirildi.
d. Yirwlenmeşi durumunda çokluk, falmı adamı
Gddİ, oturdu, yedi, İçti vakit epey pçtİ.
TOR K ÇE KONU
geçmŞ zammı -mış eki başka görev-
'erde de kullanthr:
Yüzürı çok yaşhnrmş. (görrne)
Kimliğimi orada unutrnuşurn. (şcxyadM fark etme)
Pastalv oldukça güzel olmuş. (görüş büdhne)
3. Şimdiki Zaman
Konuşan kişinin sözühe konu olan fiilin, aktarırnı ile gerçekleş-
rnesinin aynı "a olduğunu belirtir. Eylern He söz aynı andadır.
Şimdkİ zaman, fül kök ve gövdelerine -'Yükü, -mekte,
-nuda, -"Ede ekhrinden bkİ getirüerek
Bu mücadebden yorulduğumu görüyomm.
Tahmin "yo,'1.rn, txyk altından m.ltn«teşhğ.
Ölüm gökler, Ölü püskürtmeth yer.
Kud«irn odasırxja çalışmaktadır.
Çekimi şöyledr.
biliyorum
bihyorsutuz
bilmiyonxn
tilmiyorsun
tilmiyor
bilmiyoruz
bilmiyorsunuz
tilmiyorlu
biltycx muyurnT
biliyor musun?
mu?
bilim rnuyuzT
biliyor rnusurnn?
ANLATIM FASİKÜLÜ
