Q
DALGALAR
I. Dalgaların Temel Değişkenleri
Cisimlerin iki nokta arasında tekrarlanan hareketlerine titreşim ha-
raketi denir. Dalga hareketi, titreşim hareketi yapan cisimler tara-
fından oluşturulur. Titreşim hareketi yapan cismin enerjisi üretilen
dalgaya aktarılır.
Dalga hareketi sırasında esnek ortama ait moleküller ilerle-
mez, sadece titreşim hareketi yapar.
Periyodik dalga: Eşit sürede eşit dalga biçimini tekrar
eden dalgalara periyodik dalga denir.
Dalga tepesi: Dalga üzerinde en yüksek noktaya dalga
tepesi denir.
Dalga çukuru: Dalga üzerinde en alt noktaya dalga çu-
kuru denir.
Denge konumu: Dalga tepesi ile dalga çukurunun tam
ortasından geçen doğruya denge konumu denir.
Dalga Boyu (k)
Periyodik bir dalganın ardışık iki tepesi veya ardışık iki dalga Çu-
kuru arasındasi uzaklıktır. Birimi metredir.
Denge
konumu
Tam Dalga
Bir dalga boyu uzunluğunda bir tepe ve
bir çukurdan Oluşan dalga parçasına
tam dalga denir. Şekildeki K ve L nok-
talan arasında bir tam dalga vardır.
Periyot (T)
Tam
Bir tam dalganın üretilme süresine periyot denir. Birimi Sl'da şa-
niyedir, Periyot için bir tam dalganın bir noktadan geçrne süresi-
Frekans (f)
Bir dalga kaynağının birim zamanda üreftiği tam dalga sayısıdır.
Birimi Sl'da s- 1 , Hz dir. — — s- 1 — Hz dir. Periyodik bir dalga-
da birim zamanda geçen tam dalga sayısıdır. Periyot ve frekans
matematiksel olarak birbirinin tersidir.
T.f-ı
Periyot ve frekans, kaynağın periyot ve frekansına eşittir.
Dalganın periyodu ve frekansı yalnız kaynaktan değişebilir.
Onam değişimlerinde periyot ve frekans değişmez.
Dalga Hızı (v)
Bir dalganın bir periyotluk zamanda bir dalga boyu kadar aldığı
T.f 1 olduğundan
yazılır.
Dalgalarda hız, ortamın fiziksel özelliklerine bağlıdır. Dalgaların
hızı frekans, periyot gibi niceliklerden etiklenmez. Ortam değişti-
ren dalganın hızı da değişir.
Yay dalgalarında hız yayı geren kuwete ve yayın birim uzunluğu-
nun kütlesine, şu dalgalarında derinliğe, ses dalgalarında sesi ile-
ten moleküllerin yakınlığına ve sıcaklığa, deprem dalgalarında ze-
min yapısına, elekromanyetik dalgalarda ortamın kırılma indisine
bağlıdır.
Uzanım (x) ve Genlik (y)
Dalgaların herhangi bir noktasının denge konumuna uzaklığına
uzanım (x) denir.
Dalga tepesinin denge konumuna uzaklığına ise genlik denir. Gen-
lik uzanımın maksimum değeridir.
75
