PSİKOLOJİNİN TEMEL SÜREÇLERİ
DUYGU VE DUYGU TÜRLERİ
Duygu; bir Olay, kişi ya da nesnenin İnşanın iç Ve bede-
ninde uyandırdığı izlenim ve tepkilerdir. Bu tepki ve izlenimleri dille
ifade etmenin yüzlerce şekli vardır ancak bunların büyük bir bölü-
mü psikoloji biliminin konuşu İçine girmez, psikoloji sade-
ce gözlenebilen ve ölçülebilen duygular ele alının Örneğin merha-
met gibi duygular doğrudan ya da dolaylı Olarak Ve
ölçülemediği için psikoloji bilimi bu duygular üzerinde çalışamaz,
Psikoloji biliminin ele aldığı temel duygulardan bazıları haz, korku,
kaygı. merak, öfke ve saldırganlıktır.
» Duygular tonu gibi doğrudan ya da kalp çarpıntısı, kan
şekerinin düşmesi gibi dolaylı yoldan gözlenebilen birtakım fizyolo-
jik tepkilere neden olur. Duygulara eşlik eden bu fizyolojik tepkiler
hâli,
gelen uyarıcılan 18rk etme düzeyidir. Duyguların Şiddet' uyarılmış-
lık düzeyini etkiler.
» Horhanqi bir tehdit ya da Stres durumunda organizma savunma-
ya geçer ve şiddetli fizyolojik tepkiler verir, Duygulara eşlik eden bu
şiddetli fizyolojik tepkilOl bireyde yüksek düzay bir uyarılmışlik ha-
lini ortaya çıkarır. Örneğin sınav kaygısı thjrenc:inin uyarılmış-
ilk düzeyini yükseltir, Organizma böyle bir durumda fizyolojik tep•
kibrin şiddetini azaltarak donqosini korumaya çalışır. Aşırı kaygı
durumunda otonom sinir sisteminin parçası olan sempatik sistem,
kalp atışının artmasına vo hızlı nefes almaya nodam Olurken para-
sempatik sisten-' bil tepkileri yavaşlatır. Böylece iç sağlan-
» Aile ve toplumsal çevremin etkisiyle sosyalleşerek t'langi durumda nasıl davranması gerektiğini öğrenen birey. duygularını
kontrol Otmoyi zaman içinde çeşitli deneyimlerin yardımıyla öğrenir. Ortamdan uzaklaşmak, derin nolos almak. çok sevdiği
bitiyle konuşmak. müzik dinlemek, yürüyüş yapmak Özel Olumsuz
rolüne yardımcı Olur.
» Duygu pk yoğun yaşandığında duygunun nodan Olduğu davranışl doğişbrmok zor Olur, Örneğin uçağa b-inmokton korkan
birine aslında uçağın en güvenilir araç olduğunu söylemek onun bu korkusunu geçirmez. Kotku duygusu bu kadar
ken inşan, mantığıyla hareket edip duygusunu kontrol altma alamaz,
» Ruhsal ve bedensel rahatsızlıkların birçok nedeni vardır, Bu nodenlordon biri de kontrol edilemeyen yoğun duygulardır, Ör-
neğin kontrol edilemeyen üzüntü duygusu şiddetli depresyona, korku duygusu panik atağa neden olabilir. Yoğun duygular
bazen kronik baş ağrısı, mide ve bağırsak sorunlan gibi fizyolojik rahatsızlıkları da tetikler.
» Kendi duygulanm tanıyan. anlamlandıran, irdeleyen ve kabullenen insan duygularını istenilen yönde değiştirip kontrol ede-
bilir ancak duygulann aynı zamanda işlevsel olduğu da unutulmamalıdır. Örneğin üzerine doğru gelen bir arabadan kork-
ması insanın kaçma tepkisi vermesine neden Olur. Yani korku duygusu, insanı tehlikelerden koruma ve insanın hayatta kal-
masım sağlama işlevine de sahiptir, Duygu kontrolü. duyguların bastırılması ya da saklanması anlamına gelmez,
» Kısaca duygu kontrolü duyguların doğru zamanda, kişiye, doğru biçimde, doğru gerekçeyle ve doğru düzeyde gös-
terilrnesi olarak özetlenebilin
PSİKOLOJİ
