3. petrol
Üçüncü Jeolojik Zaman'da, bitki ve hayvan kalıntılarının deniz ortamın-
da tortulanmasıyla oluşmuştur.
— Türkiye, petrol rezervleri bakımından Dünya'nın en zengin bölgesi olan
Ortadoğu'da yer almasına karşn, petrol rezervleri azdır. Bunun başlıca
nedenleri:
• Anadolu'da, Üçüncü Zaman'da şiddetli kıvrılma hareketleri etkisiyle
petrol yatakları parçalanmıştır.
• Türkiye'deki petrol yatakları çok derinlerde (3000-5000 m) yer alır.
— Yapılan son araştırmalara göre, Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin, Tuz
Gölü ve Van Gölü çevresinin, Ege ve Akdeniz bölgelerinin, Trakya ve
Kuzey Anadolu'nun baz kesimlerinin 3000 - 5000 metre derinliklerinde
zengin petrol yataklarının Olduğu tespit edilmiştir,
- Türkiye'de petrol ilk olarak, 1940 yılında Raman'da bulunmuştur.
— Türkiye petrol üretiminin tamamına yakını Güneydoğu Anadolu Bölgesi'
nden sağlanmaktadır,
Adıyaman, Batman, Siirt ve Diyarbakır, Türkiye'de petrol çıkardan baş-
ilca illerdir,
— Son yıllarda yapılan petrol arama çalışmaları sonucunda umut verici
gelişmeler yaşanmıştır. Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı (TPAO),
Şanlıurfa, Kilis ve Adana çevresindeki kuyularda deneme üretimlerine
başlamıştır,
— Türkiye'de 2002 yılı petrol üretiml 2,5 milyon ton civarındadır,
- İthal edilen patrcl miktarı ISO 25,5 milyon tondur.
Petrol htlyacının yalnızca % 9,5” Türkiye'den sağlanmaktadır.
— Tüketilen petrolün % Ortadoğu ülkeleri ve Cezayir'den ithal edilmek-
tedir.
- Türklya•ea petrol ürünıarı, Türkiye patroı Rafinerııerı Aş. (TÜPRAŞ•ye
bağlı İzmir (Aliağa), İzmit (İpraş), Kırıkkale (Orta Anadolu) ve Batman
petrol rafinerilerinde üretilmektedir.
Petrol rafinerilerinde ham petrol, türevlerine ayrılarak;
• Gaz (propan, bütan),
• Beyaz ürünler (benzin, motorin. gazyağı, madeni yağ, nafta),
• Ve siyah ürünler (asfalt, fuel•oil, petrol koku, kükürt) elde edilir.
- Petrol rafinerilerine ham petrol, boru hatlarıyla taşınır.
Türkiye'deki başlıca petrol boru hatları:
• Kerkük (Irak) Yumurtalık (İskenderun) arasındaki İki boru hattı Türki-
ye'ye petrol pompalamaktadır.
• Yumurtalık • Kırıkkale,
• Batman - Dörtyol (Hatay),
• Bakü - Tiflis - Ceyhan petrol boru hattı.
— Bakû - Tiflis - Ceyhan boru hattıyla Azerbaycan Ve Kazakistan petrolleri
Türkiye'ye getirilerek, Dünya'ya pazarlanmaktadır.
Coğratha 7-2 Konu Amlağmll I Soru Bankası
-SANA712UL451NT-
ÖRNEK SONU:
Aşağıdaki yeraltl kaynaklarından han-
gişİ üretim alanlarından İşleme tesisle-
ring, diğerlerinden farklı bir yolla taşı-
A) Petrol B) Demir C) Mermer
D) Taşkömürü E) Kron)
ÇÖZÜM:
Petrol diğer dört yeralt mnağmdan farklı
Wak boru hatlar* Eşmabİlmektedİr.
YANIT: A
ÖRNEK SORU:
Aşağıdaki petro • kimya tesislerinden
hangisi ham madde kaynaklarına yakm
bir yöreye kurulmuştur?
A) İpraş
C) Batrnan
D) Ataş
D) Aliağa
E) Ora Anadolu
Batman petro - kimya tesisi Güneydoğu
Anadolu Bölgesi'nde yer ahr- Güneydoğu
Anadolu ülkemizde petrolün çıkarıldığı tek
coğrafi bölgedir.
YANIT: B
IVADEPJCI K-SANAY1-ULÂŞİÂÂ-tjdÂREî-TÛhİZi2Â)
4. Doğalgaz
Petrol gazı olarak bilinir.
CXğer yakıtlara (kömür, petrol) göre çevreyi daha az kirletmesi
nedeniyle son yıllarda kullanım yaygınlaşmıştır.
Türkiye'deki başlıca doğalgaz yatakları;
• Hamitabat, Hayrabolu UraWa) ,
Sim.
— Türkiye'de doğalgaz üretimi 260 mnyon m3 civanndadır. Yıllık tüketimi
10 milyar ml kadardr.
— Türkiye, başta Rusya olmak üzere. İran, Cezayir ve Nijerya'dan doğal-
gaz İthal etmektedir.
— Bakû - Tims - Ceyhan boru hattının devreye girmesiyle birlikte Türkme-
niştan ve Kazakktan'dan da doğalgaz alımı planlanmaktadır.
— Mavi Akım olarak adlandırılan, Karadeniz'in altından Rusya'dan Sam-
sun'a kadar uzanan boru hattının, Samsun'dan Ceyhan'a kadar uzamak-
Bu projelerin tamamlanmasıyla Rusya. Kazakistan, Türkmenistan ve Azer-
baycan'dan alınan doğalgazın batıya pazarlanması planlanmaktadır.
Böylece Türkiye çok önemli bir enerji dağıtım merkezi durumuna gelecektir.
retlm (bin ton)
1998 1999 2000 2001
1997
33
Doğalgaz E
322 2
199 718
2769 2552
228 265 774
Tablo-3: Türkiye'de 1997 2001 yıllan arasındaki ham petrol
ve doğalgaz üretim miktarları (DİE, 2003)
5. Termik Santraller
sıvı ve gaz yakıtların yakılmasıyla elde edilen ışı enerjisinin, elektrik
enerjisine dönüştürüldüğü santrallere termik santral denir.
Termik santrallerde doğalgaz, linyit, taşkömürü, fueloil, motorin gibi fosil
yakıt veya türevleri kullanılır. Bununla birlikte termik santrallerde jeotermal
kaynaklardan da yararlanılır.
Türkiye'nin İlk termik santrali, İstanbul'da Silahtarağa'da 1913 yılında ku•
rulmuştur. 1947'de kurulan Çatalağzı (Zonguldak) termik santrali Türkl-
ye'nin N-th1Cİ
1950T mardan itibaren birkaç yıl arayla Tunçbllek (Kütahya), Soma
(Manisa), Ambarlı (İstanbul), Seyitömer (Kütahya), Yatağan (Muğla),
Afşin-EIbiştan (Kahramanmaraş) ve Gökova (Muğla) termik santralleri
kurümuştw. Gününüzde 401 aşkm termik santral bulunmaktadır.
Türkiye • de el*trİk erwjjşinh %73'ü termik santrallerde üretilmektedir.
Temiz bir enerji kaynağı olması ve çevreye daha az zarar vermesi
nedeniyle, son yıllarda termk santrallerde doğalgaz kullanımı yaygın-
taşmıştır. Doğalgazla çalışan başlıca termik santraller; Hamitabat
Ambarlı (İstanbul), Ovaakça (Bursa) santranerİdİr.
ÖRNEK SORU:
Türkiye maden çeşitliliği bakımından Dün-
ya'da ön sıralarda gelirken, maden rezervi
bakımından pek zengin sayılmaz. Bu ne-
denle çeşit" madenler ve enerji kaynaklan
bakımından d'şanya bağımlıdır.
L Linyit
II. Doğal gaz
III. Bor mineralleri
IV. Taşkömürü
Türkiye yukarıdaki madenler ve enerji
kaynaklanndan hangilerinde dışarıya
bağımlıdır?
A) Yalnızı B) yaımzll C) Yaınızw
D)IWIII
E)llveıv
ÇÖZÜM:
Türkiye'de doğal gaz taşkömürü rezerv/
fazla olmadığından dışarıya bağımlıdır.
YANIT: E
ÖRNEK SORU:
Türkiye
l, gelgit,
II. uranyum,
III. doğal gaz
IV. taşkömürü
doğal kaynaklardan hangileriyle elektrik
enerlisl üretilen santrallerin bulunduğu
söylenemez?
A) iveli
B) 1 ve 111 C)llvelll
D) 11 ve IV E) 111ve1V
ÇÖZÜM:
Türkiye'de uranyum ve gelgit İle elektrik
üreten santraller bulunmaz.
YANIT: A
Coğrafya 7-2 Konu Anlatım/' Som Bankası
