PARAGRAFTA ANLATIM BİÇİMLERİ
KANITLAYICI ANLATIM
İnandırma, aydınlatma, kendi görüşünü kabul et-
tirme amaçlanır.
Konuşmacı veya yazar üzerinde durduğu konuyu
aydınlatmak ve düşüncelerini kabul ettirmek için ör-
neklere, farklı kişilerin düşüncelerine vb. başvurur.
Daha çok; makale, eleştiri gibi türlerde kullanılır.
Kavramları tanımlama ve açıklama önemlidir.
Sözcükler gerçek anlamında kullanılır.
Dil, "göndergesel işlev"de kullanılır.
Örne
Yurdumuz, tabiat ve tarih zenginliğiyle, turizm bakımın-
dan eşsiz bir hazinedir. Bir bölgeden öteki bölgeye de-
ğişen görünüş ve iklim ayrılıkları, Türkiye 'yi her mevsim-
de, her turistin faydalanabileceği, ideal bir ülke yap-
maktadır. Dünyamn hiçbir ülkesi, Türkiye kadar uzun ve
zengin bir tarihin mirasına sahip değildir. Batılı bir tu-
rizm uzmanı diyor ki: "Doğu ile Batı arasında bir köprü
olan İstanbul, Boğaziçi, Büyükada, Yalova, Uludağ, Ber-
gama, Efes, İzmir, Antalya... bir turist için o kadar çeki-
cidir ki buralar birer altın daman hâline getirilebilir. "
DÜŞÜNCEYİ GELİŞTİRME YÖNTEMLERİ
Yazar, seçtiği anlatım tekniğini kullanırken ele aldığı ko-
nuyla ilgili düşüncelerini desteklemek, görüşlerini inan-
dırıcı kılmak ve nihayetinde okuru ikna etmek için bir-
takım yöntemlere başvurur. Bunlara "düşünceyi geliş-
örme yöntemleri" denir ve bu yöntemlerin başlıcaları
şunlardır:
TANIMLAMA
Kimi özelliklerinden yararlanılarak bir varlığın ya da kav-
ramın ne olduğunun ortaya konmasıdır. Kısaca, "Bu
nedir?" sorusunun cevabı olan cümlelerdir, denebilin
Örne
"Eleştiri nedir? sorusunun en basit cevabı şudur: Eleş-
titi; sanat ve düşünce yapıtları hakkında fikir yürütmek,
değerlendirme yapmaktır. Sözcüğün köküne bakıyor-
sunu; eleme, seçme, ayırma, ayıklama gibi anlamlar
var. Dolayısıyla eleştiri; düşünce ve sanat eserlerini ele
alıp iyiyi kötüden, güzeli çirkinden, doğruyu yanlıştan
ammaktır.
PARAGRAF
KARŞILAŞTIRMA
İki farklı varlık, kavram ya da olayın aynı veya değişik
yanlarının ortaya konmasıdır. Karşılaştırmalar genellik-
le "oysa, oysaki, ise, göre, kadan hâlbuki. daha, en"
gibi ifadelerle sağlanır.
Örne
Roman, gerçeği olduğu gibi vermez; daha doğrusu ve-
remez. Onu ayıklar, düzeltir hatta değiştirir. Uygun bir
üslup ve yorum içinde yeniden kurar. Kısacası onu gü-
zel bir biçimde canlandırır. Eleştiride ise ne bu çeşit bir
biçim ne de duygu görülür. Çünkü eleştirinin görevi gü-
zellik meydana getirmek değil, var olan güzelliği yargı-
lamak, okura tanıtmaktır.
Çözü
Örnek metinde "gerçeğin nasıl verildiği ya da verilme-
si gerekliği" konusunda "roman" ve -eleştiri"nin duru-
mu anlatılmış ve bu yapılırken "karşılaştırma" yöntemi-
ne başvurulmuştur.
ÖRNEKLENDİRME
Anlatılanların daha da anlaşılır hâle gelmesi ve inandı-
rıcı olması için konuyla ilgili örnekler verilmesidir
Örne
Teknoloji, insanı toplumdan uzaklaştırmakta hatta soyut-
lamaktadır. 40 '11 yıllarda tanıştığımız radyo, koyu sohbet-
lerin mekânı olan kahvehaneleri sus pus edip sadece
kendini dinletmişti. Derken televizyon denen o sihirli ku-
tu gelip evlerimizin en güzel köşelerine yerleşti. Bu de-
fa da "komşuluk" kavramını ve o uzun kış gecelerinin
tatlı muhabbetlerini kaybettik. Şimdilerde kulaklıkla do-
laşıp etrafa kulak tıkayanların, yolda yürürken bile cep
telefonlarından kopamayanların, internet yüzünden
cesini gündüzüne katıp insan yüzü görmeyenlerin sayı-
sı hayli fazla.
Çöz
Teknolojinin, insan ve toplum üzerindeki olumsuz etki-
lerini göstermek isteyen yazar, geçmişin radyosundan
günümüzün internetine varıncaya dek her yeniliğin in-
sanı nasıl da yalnızlaştırdığına dair "örneklendirmeye
başvurmaktadır.
