Özkütlenin Günlük Yaşamdaki Yeri:
Lj Isınan havanın yükselmesi özkütlenin azalmasından kaynak-
lanır. Uçan yolcu balonları bu şekilde yükselir, kapta alttan ısı-
tılan suyun ısınan kısmının özkütlesinin azalarak yukan çık-
maşı, evlerin ısınması bu şekilde gerçekleşir.
LJ Gemilerin yüzmesi, balıkların ve denizaltıların askıda durma-
Sl özkütle farkından kaynaklanır.
Lj Kan tahlilleri Özkütle farkından faydalanılırak yapılır.
Ebru sanatı, şu üzerinde, suyun özkütlesinden küçük özküt-
teli sıvıların yüzmesi sayesinde gerçekleştirilir.
LJ Altın aramalarında, altının kumlu ve çamurlu sularda arana-
rak bulunması altının özkütlesinin sudan ve özellikle kumlar-
dan daha büyük olması sayesindedir. Altın aramada alün par-
çacıklan dibe çöker ve daha kolay elde edilir.
Suyun Özel Durumu
Suyun özkütlesinin sıcaklık ile değişimi diğer sıvılardan farklıdır.
Suyun özkütlesi +4 oc sıcaklığında en büyük değerini alır. Bun-
dan dolayı en küçük hacme +4 'C sıcaklığında ulaşır. Öyleyse Su-
yun sıcaklığı +4 C'de iken soğutulursa ya da ısıtılırsa hacmi ar-
tar, özkütlesi azalır. +4 'C'de şu molekülleri birbirine en yakındır.
Suda yüzen buz ile suyun ve buzun
sıcaklığı O oc iken buz eritilirse şu
yüksekliği h değişmez. Benzer şe-
kilde su biraz donarak buza dönü-
şürse h yüksekliği değişmez.
4. Adezyon ve Kohezyon Kuvvetleri
Adezyon Kuvveti
SIVI molekülleriyle temas halindeki katı maddenin molekülleri ara-
sırdaki çekim kuvvetine adezyon kuvveti denir. Adezyona "ya-
pişma- da denilmektedir. Adezyon kuvveti sıvının ve katının türü-
ne bağlıdır. Adezyon özelliği kohezyon özelliğinden büyük olan
sıvılar yüzeyi ıslatırlar. Su damlasının tavanda asılı kalması adez-
yon kuvvetinin bir sonucudur.
su
yer
su
kuwetinin
olduğu yer
Özkütle (g/cm3)
0
S,caklth
Hadrn (crn9
+4
Sıcaklık
Su donduğu zaman molekülleri birbirinden biraz uzaklaştığı için
özkütlesi azalır. Bu nedenle buz suda yüzer.
kalay
srvı zeytinyağı
zeytjny*
Bu özellik su, bizmut gibi birkaç maddede geçerli iken diğer mad-
delerde örneğin kalay, bakır, zeytinyağında tam tersi bir durumdur.
Lj Su dolu ve ağzı kapalı cam şişe buzdolabının buzluğuna ko-
nulursa, su donduğu zaman şişe patlayarak kırılır.
Adezyon kuvveti, az da olsa katılarda da görülür. Duvarlarda ve
tavanda toz taneciklerinin yüzeye tutunması buna örnektir.
Çay bardağı ile tabağı arasında su varken bardağı yukarıya çe-
kerken ağırlığından daha büyük kuvvet gerekir. Bunun nedeni
bardakla tabak arasındaki adezyon kuwetidir.
Kohezyon Kuvveti
Aynı tür moleküllerin birbirleri arasındaki çekim kuwetine kohez-
yon kuvveti denir. Kohezyon kuvveti katılarda büyük, sıvılarda
küçük, gazlarda ise ihmal edilecek kadar küçüktür. Daha çok Sl-
vının kendi moleküllerinin arasında konu edilir. Kohezyon için tut-
ma kelimesi de kullanılmaktadır.
Bir damlanın yandaki oval şekli
almasında tüm Sıvı molekülle-
"inin birbirini çekmesi etkili 01-
muştur. Bunun sonucunda yü-
zey olabildiğince küçük olur.
