OSMANLI KÜLTÜR VE UYGARLIĞI
TARİ
DERS
OT
Disiplin ve protokol kurallarının geçerli olduğu Haremde cariyeler; edebiyat, müzik, güzel sanatlar, el işleri, güzel
konuşma, zarafet öğrenirler ve beylerbeyi, sancakbeyi, vezir gibi üst rütbeli devlet adamlarıyla evlenirlerdi. Bu
sayede saray kültürü, şehir kültürüne katkı sağlamaktaydı.
Darussade dairesi, şehzade mektebi, padişah için yemek yapılan Kuşhane mutfağı, Kadın Efendiler Dairesi ve
hazine; Haremde yer alırdı.
PADİŞAH,HANEDAN VE KANUNNAME-İ ALİ OSMAN
Ülkenin ve devletin tek sahibi padişahtır. Osmanlı siyasi hayatında bütünlüğün ve istikrarın devam etmesi ancak
bu prensibin korunmasıyla sağlanırdı. Mutlak otorite olan padişahı, mührünü verdiği vezîriâzam temsil ederdi.
Bütün devlet işleri padişahın kontrolündeydi ve kanunlar mutlaka padişahın emri olarak çıkardı. Çünkü devletin
kurucusu, mülkün sahibi padişahtı. Padişah ölünce yaptığı bütün icraatlar, atamalar geçerliliğini yitirirdi.
ö Osmanlı Devleti'nde merkezî otoritenin güçlendirilmesi ve istikrarın sağlanması için bazı uygulamalara gidil-
mişör. Bunlardan ilki, veraset sisteminde yapılan düzenlemelerdir. I. Murad Dönemi'nde kabul edilen "Devletin
topraklan padişah ve oğullarınındır." ilkesinin yerine Fatih Devri'nde "Devletin toprakları padişahındır." anlayışı
getirilmiştir.
Merkezî otoritenin güçlendirilmesindeki bir diğer uygulama devletin bekası için padişahlara kendi kardeşlerini
Öldürme İzninin verilmesidir.
Mutlak otoritesini güçlendirmek isteyen Fatih, daha önce var olan kanunlarla kendisinin düzenlemiş olduğu
kanunları birleştirerek Fatih Kanunnamesi olarak da bilinen "Kanunname-i Ali Osman"' oluşturmuştur. Fatih
Kanunnamesinde merkezî otoriteyi güçlendirmek ve rakip kardeşler sorununu bitirmek için padişaha, diğer
şehzadeleri öldürme yetkisi ve hakkı verilmiştir. Böylece padişah, egemenliğin bölünmezliği ve devletin parça-
lanmazlığı anlayışını her şeyin üstünde tuttuğunu göstermiştir.
NOT
Bu tür hadiselerin ilk örneği, Orhan Bey'in ölümü üzerine Ahiler tarahndan hükümdar seçilen Murat'a karşı; I
kardeşleri Halil ve İbrahim'in itiraz etmeleri ve ağabeylerine karşı başkaldırmaları ile l. Murat'ın kardeşlerini
bertaraf etmesidir. Öte yandan I. Murat'ın oğlu Savcı Bey'in katledilmesi olayı da, onun babasına isyanı sonu-
cu meydana gelmiştir. Fakat kesin ilk kardeş katli, Yıldırım Bayezit'in Kosova'da babasının şehit olmasından
sonra, savaşın hâlen devam ettiği bir sırada tahta geçişinde kardeşi Yakub Çelebi'yi öldürtmesidir.
Merkezî otoritenin güçlenmesi için yapılan bir diğer düzenleme ise padişahın, Divân-ı Hümâyundun başkanlı-
ğ'm vezîriâzama devretmesidir. Divân-l Hümâyun toplantılarına 1475 yılına kadar padişahlar başkanlık etmiştir.
Fatih'ten itibaren vezîriâzamlara geniş yetkiler verilmiş ve padişahın mutlak vekili olarak Divân-l Hümâyun'a
vezîriâzamlar başkanlık etmeye başlamıştır.
Merkezî otoriteyi güçlendirmek için yapılan bir başka düzenleme de haremden evlenme usulünün uygulan
maşıdır. Bu usûl sayesinde padişahın aile sırları dışarıya yayılmamış, akraba ilişkileri ile padişahın yıpratılması
engellenmiştir. Fatih'ten itibaren Osmanlı padişahları genellikle haremden evlenmiştir.
Merkezî otoriteyi güçlü kılmak için yapılan diğer uygulama ise müsadere usulüdür. Haksız yollarla servet edi-
nenleri cezalandırmak amacıyla devlet tarafından kişinin malına el konulması sistemi olan müsadere, Hunlar-
dan beri Türk devlet geleneğinde uygulanmıştır. Osmanlı Devleti'nin kuruluş yıllarında sadece zimmetine mal
geçirenlere ve isyancılara uygulanan bu sistem Fatih Sultan Mehmet Dönemi'nden itibaren bir gelenek hâline
gelmiştir. Müsadere sistemi, kanuni sınırlamalarla kişisel mülk ve servetin veraset yoluyla ailelerin elinde top-
lanmasını engellemiştir. Böylece devşirmeler arasında aristokratik bir sınıf oluşmamıştır.
www.dizgikitap.com
175
, SeblLYALÇIN
