OSMANLI KüLTüR VE UYGARLIĞI
ARİ
DERS
İcmal Kalemi illerin sınırlannı, toprağın miri, has, zeamet ve tımar olduğunu ve toplam gelirini gösteren defter-
leri tutardı.
Mufassal Kalemi, arazi tahririne ait defterleri tutardı. Mufassal defterlerde her sancak ve kazadaki vergiler ve
mükellefleri mahalle mahalle, köy köy kaydedilirdi. Yani kasaba ve köylerdeki vergi ile mükellef halk ile vergiden
muaf olanların isimleri ve köyün arazisi kimin dirliği, mülkü, mukataası veya vakfi olduğu, yıllık gelirin neler olup,
ne kadar vergi alındığı, kasaba ve şehirlerdeki gümrük, baçlar bu deftere yazılırdı.
Ruznamçe kalemi ise günlük olarak has, zeamet ve tımarların berat kayıtlarını ve intikallerini tutardı.
Bu üç esas defterden başka Defterhane'de, bölge bölge tutulan has, zeâmet, tımar, yaya, müsellem, Yörük,
akıncı, evlâd-ı fatihan, kâtib defterleri ve tımar yoklama defterleri gibi teşkilata ait müteferrik defterler de vardı.
Çavuşbaşılık
Divan toplantısı sabah namazından sonra başlar ve öğleye kadar devam ederdi. Divan-' Hümayun görüşmeleri
o günkü rûznâmeye (gündem) göre bittikten ve maliye hâzinesiyle defterhane veziriazamın mührüyle mühür-
lenip kapandıktan sonra çavuşbaşı elindeki asasını yere vurarak divanın sona erdiğini bildirir ve divan dağılırdı.
Divan'da protokol işleri Çavuşbaşılar tarafindan görülmüştür. Daha sonra bu kurum Deavi Nezareti'ne dönüş-
müştür.
DeaviNezareö Osmanlı Devleti'nde 1836'dan 1870'e dek protokol işlerini yürüten makama verilen ad. Kuruluş
döneminden itibaren bu görevi yürüten çavuşbaş makamının 1836'da II. Mahmud döneminde diğer eski ku-
rumlarla birlikte ilga edilmesiyle bu makam da Deavi Nezareti'ne dönüştürülmüştür.
Divan-' Hümayun Kalemleri
1). Beylikçi veya Divan Kalemi:
Divan-' Hümayun kalemlerine nezaret eder, yabancı devletlerle yapılan anlaşmaları saklar ve uygulanmasını
sağlar, her çeşit şikâyetlere dair hüküm verir, toprak ve çeşitli konularda anlaşmazlıkları çözümler, ferman ve
beratları yazdırarak arkasına kendi alametini koyardı.
Beylikçi Kalemi'nde aynca büyük divanın kararları tutulur, divanda görüşülen evraklar gerekli yerlere havale
edilir, divandan çıkan emir ve hüküm suretlerinin defterlere kaydı yapılırdı. Bu defterlere Mühimme Defterleri,
yazanlara da mühimmenüvisan denirdi. Bu kalem divan sicillerini de tutardı.
2) Tahvil Kalemi
Bu kalem nişan veya kese kalemi olarak da adlandırılmıştır. Burada mevali denen vilayet kadılarının, vezir,
beylerbeyi, sancakbeyleri beratlarıyla, zeamet ve tımarların kayıtları bulunurdu. Bir kimseye zeamet ve tımar
verildiği zaman, kayıtlar Defterhane'de işlenip Tahvil Kalemi'ne gönderilirdi. Tahvil Kaleminin şefine Tahvil Ke-
sedan denirdi.
3) Ruûs Kalemi
Vezir, beylerbeyi ve tımar sahipleri hariç olmak üzere, devlet hizmetinde bulunan kimselerin tayin beratlarını ve
görevlerine ait belgeleri hazırlayan daire şeklinde tarif edilir. Kapıcıbaşıiar, kale ağalıkları, dizdarlar, kethüda-
liklar, müderris, vaiz, imam, hatip ve mütevellilerle, hazine ve evkaftan maaş ve tahsisat alanların mali işlerine
de burası bakar ve bütün muamele buradan sorulurdu.
www.dİzgİkİtap.com
181
YALÇIN
