OSMANLI İMPARATORLUĞUNDA BUHR4N VE DEĞİŞİM
ARİ
DERS
OT
Sultan İbrahim ise on gün kadar sonra, vuku bulabilecek iç çatışmaları önlemek, tekrar cülus ihtimalini ortadan
kaldırmak maksadıyla idam edilmiştir.
IV. MEHMET DÖNEMİ (1648-1687)
Ağalar ve Haremin İktidarı
Küçük yaştaki padişahın tahta geçmesinde aktif rol oynayan eski yeniçeri kethüdası Kara Murad Ağa (daha son-
ra Paşa) ile diğer ağaları devlet yönetimine, Büyük Valide Kösem Sultan da saraya egemendi. Özellikle Köprülü
Mehmed Paşa'nın sadaretine kadar geçen süre zarfinda veziriazamlar sıkça değişti.
Kara Murad ile Kösem Sultan ittifakı karşısında Küçük Valide Turhan ise Murad Paşa'ya cephe alan Kethüda Bey,
Muslihiddin, Bektaş gibi ağaları etrafinda topladı. Zaman içinde kendi iktidarını sağlamlaştırmaya çalışan Kara
Murad Paşa, devlet işlerine Kösem Sultan ile ocak ağalarının karışmasına tahammül edemiyordu. Şeyhülislâm
Abdürrahim Efendi ile oğlu İstanbul Kadşs. Mehmed Efendi ise lüks yaşantılarıyla halkın nefretini çekiyorlardı.
Ulufelerini alamayan sipahiler yeni bir isyan başlatınca İstanbul ve Galata esnafından toplanan avarız gelirleriyle
bu mesele halledildi. O sıralarda Girit'te Venediklilerde devam eden savaşlar Osmanlılar aleyhine gelişme gös-
teriyordu.
Kara Murad Paşa ocak ağalarının kendisini ortadan kaldırmak istediklerini öğrenince, Bektaş Ağa'nın tavsiyesi
doğrultusunda, padişaha "Bir memlekette dört veziriazam olmaz" diyerek sadaretten çekilmiştir. Veziriazamlık
teklif edilen Melek Ahmet Paşa ise ocak ağalarının işine karışmaması şartıyla görevi kabul etti.
Yukanda da belirtildiği gibi ağaların tagallübü döneminde malî durum iyice yozlaşmıştı. Bu gelişmeler esnasında
on vaşındaki Sultan Mehmet, Enderun ağalarının gözetiminde saray bahçelerinde, Kâğıthane'de av eğlencele-
riyle vakit geçirmekteydi.
Dönemin mutaassıp zümresi Kadızâdeliler'in sarayda büyük etkisi vardı. Bunlardan ÜstüvânÎ Mehmed Efendi'ye
padişah şeyhi unvanı verilmişti.
Girit'te ki başarısızlıklar ve Para (Paros) Adası önlerindeki deniz savaşından sonra Venedikliler'in Çanakkale
Boğazı'm kapatmaları ticareti vurmuş, İstanbul sıkıntı içine düşmüştü. Öte yandan ağalar, maaş olarak dağıtıla-
cak paradan da kâr etmek amacıyla ayarı bozuk akçeleri sağlam akçelerle değiştirme yoluna gidince esnaf ayak-
lanıp şeyhülislâmı önlerine katarak saraya yürüdü (hurûc-ı ehl-i sûk). Ayak divânına çıkmak zorunda kalan IV.
Mehmed bir hatt-ı hümâyûn yayınlayarak kanuna aykırı vergi alınmayacağını duyurdu. Sonuçta 1651'de Melek
Ahmed Paşa azledilerek, Siyavuş Paşa veziriazam tayin edildi.
ö Valide Sultan Turhan, kapıkulu ocaklarının ağalarına yaslanan ve IV. Mehmet'i zehirleterek annesini rahatça
kontrol edebileceği Şehzade Süleyman'ı tahta geçirmeyi planlayan Kösem Sultan'a karşı, durumdan kendisini
haberdar eden Darüşşaâde Ağası Uzun Süleyman ile birlikte ve saray halkının desteğiyle bir darbe tertip etti.
Neticede, Büyük Valide Kösem'in öldürülmesiyle (2 Eylül 1651) saray halkı ile kapıkulu arasındaki rekabet kızış-
ö. Ağaların hakimiyetine son vermek amacıyla, Kösem Sultan'ın idam edildiği gecenin sabahında, doğal olarak
annesi Turhan Sultan'ın ve Başlalası Süleyman Ağa'nın telkiniyle, IV. Mehmet ulemayı ve sipahileri saraya davet
etti, sancağı şerif çıkarıldı. Bunun üzerine ocak mensupları ağalarını terk edip sancağı şerifin altında toplandılar
ve ağaların iködan sona erdi.
Tarhuncu Ahmet Paşa'nın Veziriazamlığı
Donanmanın teşkili, Girit'e mühimmat sevkiyatı, maaş ödemeleri ve hazine giderleri konularını halletmesi şar-
öyla veziriazam yapılan (20 Haziran 1652) Tarhuncu Ahmet Paşa kötü hasat yılları ve veba salgınına tesadüf
eden bu dönemde yukarıdaki meselelere ek olarak İstanbul'daki kıtlıkla da baş etmek zorundaydı. Devalüasyon
yerine bütçe harcamalarını kısarak yıllık yüzde 25-35 arasında seyreden bütçe açığına çare bulmayı deneyen
Tarhuncu'nun sıkı politikası yüksek görevlilerin tepkisini çekti.
www.dizgikitap.com
133
şüNLYALÇlN
