OSMANLI İMPARATORLUĞUNDA BUHRAN VE DEĞİŞİM
gönderilmeye başlanmışt.
TARİ
DERS
II. Selim'in oğlu III. Murat ve III. Murat'ın oğlu III. Mehmet, Manisa'da sancakbeyi olarak görev yaptılar. Ağa
beyleri sancakta iken diğer şehzadeler, Topkapı Sarayı'nda denetim altında tutuluyorlardı ve çocuk sahibi ol-
malanna izin verilmiyordu. Ancak Celâli İsyanları, kapı kulu sipahilerinin ayaklanmaları, şehzadelerin yaşının
ufak olmasından ve Avusturya ile süren savaş yüzünden ilk defa III. Mehmet Dönemi'nde en büyük şehzade de
sancağa gönderilememişti.
ö III. Mehmet, sancakta yetişmiş son şehzade olarak 1595'te Osmanlı tahtına oturmuştu. Tahta geçerken 19 erkek
kardeşini öldürttü. Şehzadelerin öldürülmesi halkta büyük bir hüzün yaratmıştı.
Padişah, kısa bir süre sonra kendi oğulları Süleyman ile Selim'i, 1602'de de Cihangir'i kaybetti. Hayli cevval olan
ve taht için adı geçen büyük oğlu Mahmut'u da kendisi aleyhinde bir isyan hazırlığında olduğu gerekçesiyle 1603
Haziran'ında öldürttü. Kendisi de birkaç ay sonra vefat etti.
Yeni dönemin ilk hükümdarı, sancağa çıkmamış ilk sultan olan l. Ahmet 1603'te tahta geçtiğinde, kendisi dışın-
da hanedanın tek erkek mensubu kardeşi Şehzade Mustafa'ydı. Padişahın henüz çocuğu yoktu ve olup olmaya-
cağının anlaşılması için zamana ihtiyaç vardı. İlk defa bir padişah çocuğu olmadan tahta çıkmıştı.
ö Şehzade Mustafa'nın öldürülmesi ve padişahın kısır çıkması durumunda hanedan sona erebilirdi. Bu yüzden
yeni padişah, daha önceki uygulamaların aksine, kardeşinin yaşamasına izin vermek zorunda kaldı. l. Ahmet,
yeni oğulları dünyaya geldikten sonra kardeşini öldürmek istediyse de devlet adamları buna izin vermediler,
ö I. Ahmet'in 22 Kasım 1617'de genç yaşta ani ölümüyle Osmanlı veraset usulünde bir ilk yaşandı. Devlet adam-
ları, ölen padişahın oğlu Şehzade Osman'ı değil de hanedanın en büyük erkek ferdi olan I. Ahmet'in kardeşi
Mustafa'yı tahta çıkardılar. Tahta çıkmada "ekber ve erşed" olarak anılacak yeni bir sistem başlıyordu.
Kösem Sultan'ın da kendi oğullarının hayatını kurtarmak için bu hadisede rol oynadığı iddia edilir. II. Osman ve
IV. Murat, kendi çocukları doğunca fırsat buldukça kardeşlerinden bazılarını öldürterek tahta geçişte eski usulü
diriltmeye çalıştılar. Ancak I. Mustafa'nın kısır olması ve II. Osman ile IV. Murat'tan olan şehzadelerin de daha
babalarının sağlığında ölmeleri sebebiyle yeni sistem zamanla yerleşti.
Ekberiyet usulü, kardeş kat'ini sona erdirse de bazı yeni meselelere yol açtı. Saraydaki şehzadeler, tahttaki
padişah için zaman zaman bir tehdit unsuru olarak kullanıldılar. Her an öldürülme endişesiyle yaşayan şehza-
delerden bazılarının ruhsal durumlan bozuldu. Sarayda âdeta hapis hayatı yaşadıktan sonra tahta çıkan şehza-
delerin çoğu, padişah olunca, doğru düzgün eğitim almadıklarından ve dünyadan haberdar olamadıklarından
ne yapacaklarını bilmiyorlardı.
ö Şimşirlik: Bir adı da "kafes" olan bina 12 odadan meydana geliyordu. Yüksek duvarlarla ve şimşir ağaçlarıyla
çevriliydi. Şehzâdegân Dairesi olarak yaptırılan bina adını çevresindeki ağaçlardan almıştı. Binanın çift taraş
demirlerle kilitlenen iki kapısı vardı. Kapıların hem önünde hem de arkasında hadım ağalar nöbet tutarlardı.
I. Mustafa'nın Kısa Hükümdarlığı:
Ağabeyi l. Ahmet'in hükümdarlığı sırasında devamlı öldürülmeyi beklemek, I. Mustafa'nın akli dengesini boz-
muştu. Padişahın akli durumu yerinde olmadığı için devlet işlerini valide sultan idare ediyordu.
Devlet yönetiminde büyük söz sahibi olan Darüssaade Ağası Mustafa Ağa, akli melekeleri yerinde olmayan bir
padişah ile devlet idare edilemeyeceği kanaatini taşıdığı için, I. Mustafa'nın gülünç durumlarını, hatta bütün
şehzadeleri öldürmek istediği iddialarını etrafa yayıyordu. I. Mustafa'nın tahttan indirilmesi için uygun zemini
hazırlayan Mustafa Ağa, veziriazamın İran seferinde bulunduğu esnada şeyhülislâm ile sadaret kaymakamını
I. Mustafa'nın padişahlıktan alınmasına ikna etti. Askerlere maaş dağıtılması bahanesiyle Divân-ı Hümâyûn'un
toplandığı 26 Şubat 1618'de I. Mustafa'yı dairesine kilitleyerek, Şehzade Osman'ı tahta çıkardı. I. Mustafa'nın
ilk hükümdarlık dönemi sadece 96 gün sürmüştü.
II. Osman'm Öldürülmesi
www.dizgikitap.com
127
SMNLYALÇIN
