OSMANLI İMPARATORLUĞUNDA BUHRAN VE DEĞİŞİM
DURAKLAMA DÖNEMİ İSYANLARI
a. İstanbul İsyanları (Kapıkulu İsyanları)
ARİ
DERS
OT
6
Yeniçeri Ocağına alma usulünün bozulması
Cülus bahşişi ve ulufe dağıtımında meydana gelen aksamalar
Rüşvetle Yeniçeri Ocağına asker yazılması
Maaşların düşük ayarlı paradan verilmesi
Islahatlara karşı çıkan devlet adamlarının yeniçerileri kullanması
Yeniçerilerin askerlik dışı işlerle uğraşmaları
"Ocak, devlet içindir." anlayış yerine "Devlet, ocak içindir." anlayışının yerleşmesi.
Önemli Yeniçeri İsyanları:
III. Murat Dönemi'nde yeniçerilerin ayaklanarak defterdar ve beylerbeyini öldürmeleri (1589)
II. Osman'ın yeniçerilerce öldürülmesi (1622) Yeniçeri isyanları sonucu öldürülen ilk Osmanlı padişahı II,
Osman'dır. İkinci padişah ise III. Selim'dir.
IV. Murat Dönemi'nde yeniçerilerin İsyan ederek Veziriazam Hafiz Ahmet paşayı Öldürmeleri (1632)
IV. Mehmet Dönemi'nde yeniçerilerin isyan ederek 30 saray görevlisini Sultan Ahmet Meydanı'ndaki çınar
ağacına asmaları. Bu olaya Çınar Olayı veya Vaka-i Vakvakiye denilmektedir.
Avusturya Savaş sırasında yeniçerilerin isyan ederek Avcı lakaplı IV. Mehmet'in yerine II. Süleyman'ı tahta
geçirmeleri
b. Celâli İsyanları (Anadolu İsyanları)
Yavuz Sultan Selim Zamanında ayaklanan Bozoklu Celâl'in adından dolayı XVII. yüzyılda Anadolu'da çıkan isyan-
lara genel olarak Celâli İsyanları denmiştir. Büyük Celâli isyanları 1596'daki Haçova Savaşı'ndan sonra meydana
geldi.
Bu İsyanlar Karayazıcı, Deli Haşan, Tavil Ahmet, Canbolatoğlu ve Kalenderoğlu tarafından çıkartılmıştır.
Nedenleri:
Merkezî otoritenin bozulması ve devlet adamlarının yetersizliği
Devşirme devlet adamlarının Anadolu halkı ile kaynaşamaması
Tımar sisteminin bozulmasıyla Anadolu'da tarımın bozulması
Vergilerin artırılması, iltizam sisteminin yaygınlaşması ve köylülerin topraklarını terk etmesi
Anadolu'da adaletsizliğin yaygınlaşması
Osmanlının Avusturya ve İran ile yaptığı savaşların etkisi
Haçova Meydan Savaşı'ndan kaçan askerlerin Anadolu'da eşkıyalık yapmaları
ö Celâli İsyanları sonucu Anadolu harap olmuş, köyden kente göçlere neden olmuş, yatay hareketliliği hızlandırmış
bunun sonucunda Büyük Kaçgunlar yaşanmıştır. Bu isyanlar Osmanlının Avusturya karşısında savaş kaybetme-
sine yol açmıştır.
Celâli isyanları sırasında, halkın yerini yurdunu terk etmesi "celây-l vatan", "terk-i diyar” ifadeleriyle isimlendi
rilmiştir.
Karayazıcı Abdülhalim, Aralık 159Yda Urfa'yı ele geçirerek padişahlığını ilan etti. Abdülhalim, İstanbul'da le-
hine yapılan telkinler sayesinde III. Mehmet tarafindan affedildi ve Çorum sancakbeyliğine getirildi. Karayazıcı
www.dizgikitap.com
147
S"LYALÇIN
