Osmanlı Devleti'nde Hukuk
Osmanlı Devleti'nde Mahkemeler
TANZİMAT ÖNCESİ
TANZİMAT SONRASI
Osmanlı Hukuk Sisteminin Oluşmasında Etkili Olan Unsurlar
• Fethedilen bölgelerdeki uygulamalar
• İslam'ın getirdiği esaslar
• Osmanlı Devleti'nde hukukun düzenlenmesi yetkisi padişaha
aittir.
• Padişah İslam hukukuna aykırı olmamak şartıyla idari, askerî
ve mali konularda kanun koyma yetkisine sahiptir.
• Şeyhülislam, kadıasker, ulema ve nişancı kanun koyma konu-
şunda padişaha yardımcı olmuştur.
KANUNNAME
Çeşitli konulardaki hususların düzenlen-
mesi için hazırlanan kanun ve nizamlara
"kanunname" denilmiştir.
Örfi hukukun en önemli yazılı kaynağıdıû.
İlk Osmanlı kanunnamesini Fatih Sultan
Mehmet karafindan hazırlanmıştır.
ğatih Kanunnamesi'yle vergi sistemi
devlet teşkilatları ile ilgili düzenlemeler
yapılmıştır.
Yavuz Sultan Selim ve Kanuni Sultan Sü-
leyman'ın kendi isimleriyle anılan kanun-
nameleri vardır.
Fatih Kanunnamesi ile Yasallaşan Konular
Osmanlı Devleti'nin mahkemelerindeki duruşma salonlarında
bulunan önemli görevliler:
-3
Kadı
Şahitler
(Görgü Tanıkları)
Naip
(Kadı Yardımcısı)
Zabitler
Şuhudul hâl
(Gözlemci)
Davalı
Şeri Mahkemeler
'Müslüman halk arasında çıkan
anlaşmazlıklar ile Müslüman-
larla gayrimüslimler arasında
çıkan anlaşmazlıklara bakardı.
Cemaat Mahkemeleri
Gayrimüslimlerin din ve mez-
hep yönünden bağlı oldukla-
- n mahkemelerdir. Bu mahke-
meler daha çok şahıslarla ilgili
olarak aile ve miras hukuku
gibi davalara bakardı.
Konsolosluk Mahkemeleri
Bu tür mahkemelerde kapitü-
laşyonlardan faydalanan ya-
bancı devletler, kendi arala-
rındaki sorunları çözerdi.
Cülus bahşişi
Kardeş katli
Müsadere sistemi
Sancağa çıkma
Osmanlı Devleti'nde Kadı
Kadı, adli ve idari işlerle brlikte belediye işlerine de bakan gö-
revlidir. Doğrudan merkeze bağlı olan kadılar o bölgenin ileri
gelen ve sevilen kişileri tarafından oluşturulan "Şuhudul Hâl"e
başvururdu.
kadı atamasını Osman Bey yapmıştr (Dursun Fakih).
Kadılar önce medrese, sonra "Medreset-ül Kuzat" ve 187ffte
"Mekteb-i Hukuk"u bitirerek kadı olmuşlardır.
Kadılar nikâh, miras, boşanma, noterlik ve vakıfların İşleyişi İle
ilgili konulara da bakarlar ve bu konuları hükme bağlarlar.
üalarm yönetimi, asayişin sağlanması, esnaf ve loncalanâj
denetlenmesi, üretim ve pazar yerlerinin kontrol edilmesi ida-
ri görevleri arasında yer alır.
Kadıların belediye işleriyle ilgili görevleri arasında kazaların
imar işlerini düzenlemek, çevre temizliğini sağlamak, çarşı ve
pazarda satılan ürünlerin fiyat kontrolünü yapmak ve temel
gıda maddelerinin teminini sağlamak gibi işler yer alır.
Tereke Defteri
Kadılar, birden fazla evliliğin hangi amaçlarla yapıldığı ve evlilikler-
den doğan çocukların mirasçılık durumlarını "Tereke Defteri"
49
Şeri Mahkemeler
Tanzimat Dönemi'nde bu ma
kemelerin görevleri; kişi, aile,
kısas (ceza) ve miras gibi kon
larla sınırlandırıldı.
Cemaat Mahkemeleri
Tanzimat Dönemi'nde 1875'
çıkarılan fermanla gayrimü
timlerin kendi aralarındaki da-
valar, nizamiye mahkemeleri-
ne havale edilirdi.
Konsolosluk Mahkemeleri
Tanzimat'tan önceki görevi ay-
nen devam etmiştir.
Ticaret Mahkemeleri
Her türlü ticari davalar bu
mahkemelerde görülürdü.
Nizâmiye Mahkemeleri
Bu mahkemelerin yetkileri,
şeri, cemaat ve ticaret mahş
kemelerinin görevleri dışında
kalan hukuk ve cinayet dava-
larına bakmaktı.
instagram.com/copysinav
