Orta Doğu ve Afganistan'da Yaşanan Gelişmeler
1. Körfez Savaşları
İran-lrak Savaşı'nın sona ermesin-
den kısa bir süre sonra Irak Devlet
Başkanı Saddam Hüseyin, petrol
gelirlerinden istifade etmek için 2
Ağustos 1990'da Kuveyt'i işgal et-
miştir.
Kuveyt'in işgali, Irak'ı kendileri için
bir tehdit unsuru olarak gören İran,
sUUoİ ARABİSTAN
Emirlikleri başta olmak üzere bölge
uçuş
ülkelerinde rahatsızlık yaratmıştır.
Irak'ın Kuveyt'i işgaliyle başlayan "Körfez Krizi", aynı zamanda
uluslararası bir sorun hâline gelmiş, Irak'ın Kuveyt'ten çekilme-
sini sağlamak amacıyla BM Güvenlik Konseyi kararıyla oluştu-
rulan koalisyon güçlerine ABD ve Avrupa devletlerinin yanın-
da Mısır, Bahreyn, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve
Suriye gibi Arap ülkeleri de destek vermiştir.
Çöl Fırtınası Operasyonu adl da verilen Körfez Savaşı, 17 Ocak
1991'de başlamış ve 2 Mart 1991'de Kuveyt'in egemenliğinin
yeniden tesis edilmesiyle sona ermiştir.
ABD, 1993, 1996, 1998 ve 2001 yıllarında Irak'a askerî müdaha-
lelerde bulunmuş, 1998'de Çöl Tilkisi Operasyonu'yla Irak'ta re-
jimi değiştirme siyasetini takip etmeye başlamıştır.
JÂBD Körfez Savaşı'nda Irak'ı büyük bir yenilgiye uğratarak şun
@gerçekleştirmek istemiştir:
Bölgede Ön plana çıkmak İsteyen diğer devletlere de gözda-
ğ) vermek
Orta Doğu'da özellikle petrol kaynağı olan Basra Körfezi'nde
tam ve tartışmasız bir kontrol kurmak
Kendi belirlediği ilkelerle Orta Doğu'da yeni bir yapılanma baş-
3
latmak
ABD 11 Eylül 2001'de İkiz kulelere yapılan terör sal-
dırılarından sonra dış politikasında kendi egemenli-
ğİne rakip olabilecek güçleri engellemeyi ve ulusla-
rarası sisteme mutlak hâkimiyetini kabullendirme-
yi temel politika belirlemiştir. Saddam Hüseyin'in
kitle imha silahları ürettiği, El Kaide'nin Irak'ta mev-
zilendiği gibi bahanelerle Orta Doğu'daki enerji kaynaklarına hâ-
kim olmaya çalışmıştır, Ancak Irak'ın İşgal sonrası ülkede kitle imha
silahları bulunamaması ve Amerikan petrol şirketlerinin büyük kâr-
lar elde etmesi işgalin gerçek nedeninin göstergesi olmuştur.
ABD Orta Doğu politikaları doğrultusunda İngiltere
ile birlikte Irak'a saldırarak Bağdat'a girmiş ve yapı-
lan uzun çalışmalar sonucunda 13 Temmuz 2003'te
"Geçici Irak Yönetim Konseyi" oluşturulmuştur. 30
Ocak 2005'te yapılan seçimler sonucu Celal Talaba-
ni cumhurbaşkanlığına seçilmiş, yeni bir anayasa
kabul edilmiştir. 30 Aralık 2006'da ise Devlet Başka-
nı Saddam Hüseyin idam edilmiştir. Koalisyon askerlerinin 31 Ara-
İlk 2011'de çekilmesiyle Körfez Savaş resmen sona ermiştir.
2. Filistin Sorunu ve Orta Doğu Barış Görüşmeleri
İsrail'e karşı mücadele eden Filistin'deki örgütler
önderliğinde ve
1964 yılında
At
çatısı atında birleştirilmiş-
tin Birleşmiş Milletler, 1974'te FKÖ'yü Filistin'in
tek temsilcisi olarak tanımıştır
Filistin topraklarında FKÖ'nün yönlendirmesiyle
İsrail'e karş "ayaklanma" (intifada) başlamıştır.
dediği çocukların
Arafat'ın
tanklara karşı sapanlı mücadelesi ve İsrail'in in-
san hakları ihlalleri dünyada yankı uyandırmış ve
İsrail'i zor durumda bırakmıştır.
14 Kasım 1988'de Filistin Ulusal Konseyi tarafından "Bağım-
SIZ Filistin Devleti" İlan edilmiş, 1989'da Yaser Arafat FKÖ mer-
kez konseyi tarafından Filistin Devlet Başkanlığına seçilmiştir.
sonunda ise FKÖ İsrail'i, İsrail de
1993'te
FKÖ'yü Filistin halkının temsilcisi olarak tanımıştır.
Reagan (Regın) Planı'na Karşılık FEZ Planı
1982'de Reagan Planı, Bot' Şeria'nın İsrail tarafından güvenlik
içinde yönetilmesini ortaya koyarken; aym yıl Arap Zirvesi'nde
ortaya konulan FEZ Planı ile de;
1
2
3
4
5
Kudüs dâhil İsraiffin 1967 yılında işgal ettiği topraklardan çe-
kilmesi,
Kudüs'te üç dinin dinsel törenlerinin yapılması,
Başkenti Kudüs olan bağımsız bir Filistin devletinin kurulması,
İsrail'in 1967'den sonra inşa ettiği yerleşim yerlerinden çekil-
mesi ve bunların kaldırılması,
Filistin halkının meşru temsil etme hakkının FKÖ'de olması gi-
bi kararlar alınmıştır.
1987'de Filistin'de başlayan Birinci İntifa'da (Uyanış)
HAMAS Gazze Şeridi'nde kurulan "Hareket-ül Mukavemet-ül
İslamiye"nin (İslami Direniş Örgütü) kısa adıdır.
205
Filistin Sorunu'nun çözümü için 1991'de Madrid Konferansı,
1993' te Oslo Görüşmeleri, 2000 yılında Camp David Zirvesi yapıl-
maşına rağmen bir sonuç alınamamıştır. İsrail BM Güvenlik Kon-
sevi kararlarını ve dünya kamuoyunun tepkisini dikkate almayarak
2004'te Gazze'ye saldırılarını yeniden başlatmış, "Refah Operasyo-
nu" adı verilen bu saldırılar, Yaser Arafat'ın ölümü sonrasında Filis-
tin Devlet Başkanı Mahmut Abbas tarafından İsrail'le ateşkes imza-
lanması ile son bulmuştur. Yapılan antlaşmaya göre İsrail, 2005'te
Gazze'deki 21 ve Batı Şeria'daki 4 yerleşim verinden çekilmeyi ta-
mamlamıştır. 2007 sonlarında İsrail ile Filistin arasında iki devlet-
nuç alınamamıştır.
2008 sonlarında İsrail'in muhalif Filistinli örgütleri
gerekçe göstererek Gazze üzerine başlattığı saldı-
rılarda çoğunluğu sivil, yüzlerce insan hayatını kay-
betmiştir. İsrail son olarak 31 Mayıs 2011 tarihinde
Gazze'ye yardım malzemesi götüren "Mavi Mar-
mara" adlı bir gemiye uluslararası sularda askerî operasyon yapa-
rak 9 Türk vatandaşını şehit etmiştir. Tüm dünya tarafından kına-
nan bu olay sonrası İsrail ile Türkiye ilişkileri kopmuştur. İsrail bu
olaydan iki yıl sonra (22.03.2013) Türkiye'den resmen özür dilemiş
ve şehit olanların yakınlarına da tazminat ödemeyi kabul etmiştir.
3. Afganistan'daki Gelişmeler
Afganistan'da 1989'da SSCB birliklerinin çekilmesinden sonra
Molla Muhammet Ömer liderliğindeki Taliban (öğrenciler) gru-
bu, 1998'de Kabil merkez olmak üzere ülkenin yaklaşık %70' ini
kontrolü altına alarak İslam Devleti'ni kurmuştur.
Taliban yönetimine karşı olanlar da Ahmet Şah Mesut liderliğin-
de ülkenin kuzeyinde toplanarak, "Kuzey İttifakı" adı altında ör-
gütlenmişlerdir.
Afganistan Koalisyon Hükûmetini 1998'de deviren Afgan, Pakis-
tanıt, Peştunlu dinci milis kuvvetlerine "Taliban” adı verilmiştir.
Afganistan-SSCB Savaş sırasında daha Önce ABD'de askerî eğitim
almış Usame bin Ladin, 1988'de "El Kaide” adında bir terör örgü-
tü kurmuştur.
ABD, 2001'de ikiz kulelere yapılan saldırılardan sorumlu tuttuğu]
terör örgütü liderinin Afganistan'da bulunduğunu iddia ederek
Ekim 2001 tarihinde Afganistan'a hava taarruzu başlatmış ve
Taliban'ı Kasım 2001'de yönetimden uzaklaştırmıştır. Yeni hükû-
Imet Hamid Karzai liderliğindeki 22 Aralık 2001'de göreve başla-
mıştır. Bu hükûmetin ülkede güvenliği sağlamasına destek olması
İçin, BM Güvenlik Konseyi tarafından Türkiye'nin de aktif rol aldığı
instagram.com/copysinav
