Orta Doğu'da Manda Yönetimlerinin Kurulması
Filistin
Dar Orta Doğu
Geniş Orta Mu
Orta Doğu kavramı coğrafi bir tanımlamadan çok Batı medeniye-
ti tarafından belirlenen siyasi bir kavramdır.
Orta Doğu'da Manda Yönetimlerinin Kurulması
I.Dünya Savaşı'nda Osmanlı Devleti İttifak Devletleri içinde yer al-
mış, İngiltere'nin başını çektiği İtilaf Devletleri ise gizli antlaşma-
lavla Osmanlı Devleti topraklarını ve özellikle Orta Doğu toprak-
garını paylaşmışlardır. Orta Doğu'nun bu kadar ilgi çekmesinin te-
el nedenleri şunlardır:
Dünya petrol rezervlerinin %8ffi, doğal gaz rezervlerinin ise yakla-
şık %50'sine sahip olması
Önemli su yatakları (Fırat, Dicle, Asi) ve su yollarına (Süveyş Kana-
II, Hürmüz Boğazı, İstanbul ve Çanakkale Boğazları) sahip olması
Üç semavi din olan Musevilik, Hristiyanlık ve Müslümanlığın do-
ğuş yeri olması
McMahon (Mekmehın) Antlaşması (1915)
İngiltere'nin Mısır Valisi McMahon ile Hicaz Emiri Şe-
rif Hüseyin arasında imzalanan gizli antlaşmadır. Bu-
na göre Arapların Osmanlılara karşı İsyan edecek, İn-
giltere de Arap Yarımadası ile Suriye ve Irak'ı içine
alacak şekilde Arap bağımsızlığını tanıyacaktır.
Sykes-Picot (Saykıs Piko) Antlaşması (1916)
İngiltere (Mark Sykes) ile Fransa (Georges Picot) ara-
sında imzalanan gizli antlaşmadır. Bu gizli anlaşmaya
' Göre Doğu Anadolu, Doğu Karadeniz ve İstanbul Rus-
. ya'ya; Adana, Antakya bölgesi, Suriye kıyıları ve Lüb-
nan Fransa'ya; Musul hariç olmak üzere Irak İngilte-
re'ye bırakılmıştır. Ekim Devrimi'nden dolayı Çarlık
b, Rusya antlaşmadan çekilmiş, bölgenin durumunu İn-
giliz ve Fransızların çıkarları belirlemiştir.
Orta Doğu'da İngiliz Manda Yönetimleri
Arabistan Yarımadası
İngiltere'nin vaadiyle kendisini "Arap Ülkeleri Kralı" ila
eden Hicaz Emiri Şerif Hüseyin ile mücadeleye giren Su,
ud ailesinden Abdülaziz İbni Suud 1926'da kendisini Hicaz
kralı ve Necd Sultanı ilan etmiştir. 1932 yılında İngiltere'nin-
Ude tanımasıyla devletin adı Suudi Arabistan Krallığı olmuş,
Suudi Arabistan aynı yıl Milletler Cemiyetine üye olmuş-
tur. Suudi Arabistan 1933 ve 1936'da Amerikan petrol şirke-
ti Aramco'va petrol imtiyazları vermiştir. Böylelikle ABD de
Orta Doğu politikasında yerini almıştır.
Irak
İngiltere, Mekke Şerifi Hüseyin'in oğlu Faysal'ı Irak kralı ya-
parak Irak'a 1922'de özerklik vermiş, 1930'da da Irak'ın ba-
ğımsızlığını tanımıştır. Irak, 1932'de Milletler Cemiyetine üye
olmuştur.
Mısır
1914 yılında Mısır üzerinde hâkimiyetini kuran İngiltere, 28 Şu-
bat 1922'de Mısır'ın bağımsızlığını kabul etmiştir. Hıdiv I.Fuat
kral (melik) unvanını almıştır. İngiltere, 1936'da yapılan antlaş-
ma ile Mısır'dan çekilmiş, Mısır ise 1937'de Milletler Cemiyeti-
ne üye olmuştur.
Ürdün
Ürdün başlangıçta Fransız mandasında idi. 1922 yılında Mil-
Jetler Cemiyeti kararı İle Ürdün kurulmuş ve İngiliz manda-
sına bırakılmıştır. 1946 yılında İngiltere ile yaptığı anlaşma
sonucu Ürdün bağımsızlığını kazanmıştır.
173
İngiltere, Balfour Deklarasyonu ile bir Yahudi devletinin
kurulmasını kabul ettiğini duyurmuştur. Bu deklarasyon Fi-
listin'e yoğun bir Yahudi göçünün yaşanmasına yol açmış-
tır. San Remo Konferansı ile Filistin, Suriye'den ayrılarak İn-
giltere mandasına bırakılmıştır. II.Dünya Savaşı sonrası ise
1948 yılında Filistin topraklarında İsrail Devleti kurulmuştur.
Yemen
Yemen, savaş sonrası İmam Yahya önderliğinde İngilizlere
karşı mücadele etmiş, bu mücadele sırasında ise İngiltere'ye
karşı İtalya İle İş birliği yapmıştır. İngiltere 1934'te Yemen'in
bağımsızlığını tanımak zorunda kalmıştır.
rahşa'nın Orta Döğü Pölitikâlârı
San Remo Konferansı ile Suriye ve Lübnan, Fransız mandası-
na verilmiştir. Ancak yaşanan gelişmeler sonucu Filistin, Suri-
ye'den ayrılarak İngiliz mandasına bırakılmıştır. Bu durum üze-
rine Suriye halkı Fransızlara karş mücadele başlatmış, Fransız-
lar da 1920'de Şam'a girerek Kral Faysal'ı yönetimden alarak
askerî bir yönetim kurmuştur.
Fransa bölgede "Böl ve yönet." anlayışına dayanan bir politika
izlemiş, Suriye'de muhalefeti kırmak için ülkeyi Lübnan, Alevi,
Dürzi, Halep ve Şam olmak üzere beş ayrı siyasi bölgeye ayır-
mıştır. Bunlardan yalmz Lübnan bugüne kadar varlığını koruya-
bilmiştir.
Fransa bölgede yaşanan muhalefeti dizginlemek için 1926 Ma-
yıs'ında Lübnan'a, 1930 Mayıs'ında Suriye'ye sözde bağımsız-
lık vererek her ikisinde de yönetim biçimini cumhuriyet olarak
ilan etmiştir. Bu iki ülkenin anayasalarında Fransız mandasına
ait maddeler yer almıştır.
Fransa; İtalya ve Almanya'nın izlediği yayılmacı siyaset nede-
niyle 1936'da bölgeden çekilmiştir.
instagram.com/copysinav
