ÖRNEK
Ney virür bir râh-l pür-hun I dan haber
Aşk-1 Mecnûn I kıssasın tak I rir İder
( tâilâtün / fâilâtün I tâİIün )
Aruz Kusurları
...j Aruz ölçüsü. içinde uzun ıhlülerin bulunduğu Arapça ve Farsça
gibi dillere daha uygundur. Bu ölçü Türkçe sözcüklere
uydurulurken birtakım kusurlar ortaya çıkmıştır. Bu kusurlar
şunlardır.
1. İmale: Aruz ölçüsünde kısa heceyi ölçüye (aruz kalıbı-
na) uydurmak için uzun Okumaktır.
2. Zihaf: Aruzla yazılmış şiirlerde uzun bir ünlünün ölçü
gereği kışa okunmasıdır.
NOT
Türk edebiyatmda aruz ölçüsü ile yazılan ilk eser, Yusuf
Has Hacip'in XI. yüzyılda kaleme aldığı Kutadgu Bilig adlı
mesnevidir.
Aruz Ölçüşü. divan edebiyatında yoğun olarak kullanılmıştır,
Divan edebiyatı doğal ömrünü tamamladıktan sonra da
bazı sanatçılar aruz ölçüsünü kullanmaya devam etmiştir,
Batı etkisindeki Türk edebiyatında Cenap Şahabettin,
Ahmet Haşim ve Mehmet Akil Ersoy hece ölçüsünü hiç
kullanmamış; şiirlerini hep aruzla yazmışlardır. Tevfik Fikret,
Şermin dışındaki şiirlerini; Yahya Kemal Beyatlı da Ok
dışındaki şiirlerini aruzla yazmıştır.
SERBEST ÖLÇÜ
-j Şirde belirli bir ölçünün kullanılmamasına serbest ölçü denir,
Aruz ve hece ölçüsünün, duygulan dile getirmede sınırlayıcı
bir unsur olduğunu düşünen bazı sanatçılar, bu sınırlayıcılık-
lardan kurtulmak için serbest şiirler yazmışlardır.
16
_J Serbest Ölçü, Cumhuriyet Dönemi'nde yaygınlık kazanmıştır,
Özellikle Garip Akımı (l, Yeni), İkinci Yeni ve toplumcu şiirin
temsilcileri şiirlerini serbest ölçüyle yazmışlardır. Bunların dl-
şında da pek çok sanatçı ve topluluk, serbest Ölçüyü kullan-
mıştır. Günümüzde de en yaygın ölçü budur,
-j Serbest şiirler, uyaklı ya da uyaksız olabilir.
ÖRNEK
l. Yeni temsilcisi Orhan Veli Kanık'ın Anlatamıyorum şiiri,
serbest ölçüyle yazılmıştır:
ANLATAMIYORUM
Ağlasam şeşimi duyar mısınız,
Mısralarımda;
Dokunabilir misiniz,
Gözyaşlarıma, ellerinizle?
Bilmezdim şarkıların bu kadar güzel,
Kelimelerinse kifayetsiz olduğunu
Bu derde düşmeden önce.
Bir yer var, biliyorum;
Her şeyi söylemek mümkün;
Epeyce yaklaşmışım, duyuyorum;
Anlatamıyorum.
Orhan Veli Kanık
2. KAFİYE (UYAK) VE REDİF
a. KAFİYE (UYAK)
—j Dize sonlannda tekrarlanan anlam ve görevce farklı kelime ve
ek düzeyindeki şeş benzerliklerine uyak denin
NOT
Uyağa halk şiirinde ayak da denir.
Kafiye (Uyak) ile İlgili İpuçları
Farklı anlam ve görevde kullanılan kelimelerin kökündeki
ses benzerlikleri uyak oluşturur.
Örnek
Orhan zamanından kalma bir düVar
Onunla bir yaşta ihtiyar çınar
