ÖRNEK
Alp Er Tunga Öldİ mü
Issız ajun kaldı mu
Ödlek Öçİn aldı mu
Emdi yürek yırtılur
Günümüz Türkçesiyle
Alp Er Tunga Öldü mü?
Kötü dünya kaldı mı?
Felek (böylece) Öcünü aldı mı?
Şimdi yürek (onun ölümünün acısıyla) yırtılır.
SAV
—j Sözlü edebiyatta atasözünün karşılığıdır.
Bu savlarm bir kısmı günümüzde de atasözü olarak kullanıl-
—j Kaşgarh Mahmut'un 11. yüzyılda Türk boylarım gezerek der-
ledİğİ atasözlerinden baz örnekler aşağıdadır.
ÖRNEK
Közden wrarsa könülden yeme vırar.
(Gözden mak Olan gönülden de ırak Olur.)
İt ısırmas at tepmes time.
(İt ısırmaz at tepmez. deme.)
Tag taga kavuşmas kişi kişike kavuşur.
(Dağ dağa kavuşmaz, kişi kişiye kavuşur.)
DESTAN
Eski çağlardaki kahramanlıkları,
savaş, göç, kıtlık gibi milletleri
derinden etkileyen tarihi ve sosyal
olayları. olağanüstü hadiseleri
atlatan edebî ürünlerdir.
Genellikle manzumdur, nazım•nesir karışık olanlarına az da
olsa rastlanır.
—j İnsanüstü Özelükler gösWen kahramanlara ve olağanüstülük-
'ere şıkça yer verilir.
Epik şiirin ilk Örnekleri kabul edilen destanlar, millî birliği ve
bilinci temsil eder.
_J Ortaya çıkışları ve sözlü olarak yayılmaları, tarihin İlk çağlan-
na rastlar.
—j Destanların İçinde zengin mitoloji unsurları vardın
NOT
Geleneksel olarak yayılan veya toplumun hayal gücü etkisiyle
biçim değiştiren, evrenin doğuşu, türeyişi ile ilgili hayalî,
alegorik anlatımı Olan halk hikâyelerine mit (mitos) denir. Mitleri
inceleyen bilime de mitoloji denir.
Destanlar, doğal ve yapma destanlar olmak üzere İkiye ayrılır:
ı. DOĞAL DESTAN
—j Sözlü gelenek içinde oluşan ve bir ozan tarafından derlene-
rek yazıya aktarılan destanlardır. Bu destanlar, anonimdir. DO-
ğuş, yayılma ve derleme olmak üzere üç aşamada oluşur:
a. Doğuş (Oluşum, Çekirdek) Safhası: Bir milleti derin-
den etkileyen olaylar, destanın çekirdeğini oluşturun Bu
olaylarda olağanüstü Özellikler taşıyan kahramanlara yer
verilir.
b. Yayılma Safhası: Olaylar ve kahramanlıklar, zamanla
geniş bir coğrafyada dilden dile, kuşaktan kuşağa aktarı-
lamk yayılır. Bu safhada destana mitolojik unsurlar katılır,
c. Derleme Safhası: Bu aşamada, sözlü gelenekle ku-
şaktan kuşağa aktarılan destanı bir büyük ozan kendi ha-
yal gücünü de katarak derler ve manzum olarak yazıya
geçirir. Türk destanları herhangi bir sanatçı tarafından der-
lenip bir araya getirilmemiştir,
2. YAPMA DESTAN
Toplumu etkileyen olayların, bir şair tarafından doğal destan-
lara benzetilerek yazılmasıyla oluşan destanlardır.
Doğal Destan İle Yapma Destanın Karşılaştırılması
Doğal destanlar anonimdir, yapma destanlar bir sanatçı tara-
fından oluşturulur.
Doğal destanlar "doğuş, yayılma ve derlemes aşamalarından
Oluşur; yapma destanda bu aşamalar yoktur.
Doğal destanda tarihin eski dönemleri, yapma destanlarda
İse genellikle yakın tarih anlatılır.
Yapma destanlarda, doğal destanlara göre olağanüstülükler
sınırlıdır.
Her iki destan da manzum olması yönüyle benzerlik göster-
mektedir.
