OLU
SÖZCÜKTE, SÖZ ÖBEKLERİNDE VE CÜMLEDE ANLAM
Kavram / Tanımı
Amaç-Sonuç İlişkisi
Neden-Sonuç İlişkisi
Koşula Bağlılık
Kesinlik
Öneri (Tavsiye)
Beklenti
Somutlama /
Somutlaştırma
Sezgi
Karşıtlık
Yorum
Öngörü
Özellikleri
Amaç, varılmak istenen gaye, erektir. Amaç cümlelerinde "ne
için, hangi amaçla" sorularına cevap alınabilir. Amaç-sonuç
ilişkisi "için, üzere,” edatları, "de" bağlacı, "-e” durum ekiyle
sağlanır. "için" yerine "amacıyla" gelirse amaç-sonuç, "-dl-
ğından dolayı" gelirse neden-sonuç ilgisi söz konusudur.
Bir eylemin ya da durumun ortaya çıkmasına sebep olan du-
rumla birlikte verilmesidir. Neden-sonuç ilişkisinin olduğu
cümlelerde yargı gerekçesiyle verilir ve "neden, niçin" soru-
larına cevap alınabilir. Neden-sonuç ilişkisi "için, -den ötürü,
-den dolayı" edatları, "çünkü, mademki, de, ki, zira" bağlaç-
lan, "-den, -dığından, -ınca" ekleriyle kurulabilir. Neden-so-
nuç ilişkisi, bir cümle içinde olduğu gibi iki cümle arasında
da olabilir.
Bir olayın gerçekleşmesinin başka bir olguya ya da duruma
bağlı olduğu cümlelerdir. Biri gerçekleşirse diğeri de gerçek-
eşecektir. Koşul anlamı "-ise, -se" eki, "üzere, yeter ki, ama”
sözcükleri, "-ınca, -dıkça, -madan" zarf-fiilleriyle sağlanabi-
Bir yargının net olduğunu, bir eylemin net olarak gerçekleş-
tiğini ortaya koyan yargılardır.
Bir kimseye davranışlarından ya da sözlerinden dolayı kırgın-
lığını, üzüntüsünü belirtmektir.
Bir durumun daha İyi olması İçin sunulan teklifi İçeren cümleler-
dir. Bu cümlelerde öğüt verme söz konusudur. Öneri anlamı
genellikle "-melisin eki, iyi olur, faydalı olur, yerinde olur” vb.
sözler ve emir kipi durumundaki eylemlerle sağlanır.
Gerçekleşmesi umut edilen olay ve durumları içeren yargılar-
dır. Bu yargılar her zaman geleceğe yöneliktir.
Soyut bir durumu somut bir duruma benzeterek anlatma yön-
temidir.
Hissedilen, sezilen bir durumu ifade eden cümlelerdir.
Anlamca birbirine zıt durumların çağrıştırıldığı cümlelerdir.
Bir varlık, kavram ya da durum hakkında yapılan değerlendir-
meleri cümlelerdir. Yorum cümlelerinde öznellik, nesrp-
[ere anlam yükleme vardır.
Bir durumun, işin ileride nasıl bir hâl alacağını kestirmeye
yönelik yargılarda bulunmaktır.
Örnek
Hoşça vakit geçirsin diye arada bir onu ti-
yatroya götürüyorum.
Farklı yaş gruplarındaki kişilerin ilgi duy-
duklan şeyler değiştiğinden edindikleri bil-
gilerle onlara uhşrna yollan da farklılık gös-
teri".
Gözlerim ne zaman seni görse her şey ye-
ni bir anlam kazanm
Bu yörenin dereleri kışın mutlaka donar.
En azından telefon etmeni beklerdim.
Sanırım, burada herkes şikâyet etrnekten
ve dinlemekten yorulduğundan birtakım
yanlışlann değişmesi için küçük de olsa bir
şeyler yapmak, çözümler üzerine düşün-
mek gerek.
Önümüzdeki yıl kârımızı ikiye katlayacağı-
mızı umuyorum.
Bütün sevinçlerini, tasa ve kederlerini çan-
tasına doldurdu ve çekip gitti buralardan.
Bu işin böyle devam etmeyeceğini anla-
mıştım.
Dünyanın bir yanında yaslar tutulurken bir
yanında şen şakrak yaşamlar sürülrnekte-
Bolu'da doğa, alacalı giysilerini yeni yeni
giyiyordu.
Beş yıl içinde işsizlik oranının tek haneli ra-
kamlara düşmesi bekleniyor.
