OLU
SÖZCÜKTE, SÖZ ÖBEKLERİNDE VE CÜMLEDE ANLAM
ANLATIM NİTELİKLERİ
Kavram / Tanımı
Duruluk
(Dil ve üslup açısından arınmış, karışık ol-
mayan.)
Yalınlık
(Süsten ve zorlamadan uzak, sadelik.)
Ozlülük
(Düşünceyi gereksiz söz kullanmadan bil-
dirme.)
Doğallık
(Doğal olma durumu, tabiilik, natürellik.)
Etkileyicilik
(Etkileyebilecek özellikte olma.)
Evrensellik
(Bütün insanlığı ilgilendiren, âlemşümul,
cihanşümul, kozmik, üniversal.)
Açıklık
(Kolay anlaşılır, vazıh. Anlamın kapalı ol-
mamasıdır.)
-P
-P
-P
Özellikleri
Gereksiz sözcük ve söz öbeği içer-
meyen cümlelerdir. Gereksiz söz-
cük, içinde yer aldığı cümleye hiçbir
katkısı olmayan sözcüktür.
Duru cümlelerde ne fazla ne de eksik
bir sözcük bulunur.
Gösterişsiz, süssüz, sade anlatıma
sahip cümlelerdir.
Yalın cümleler, gereksiz söz ve an-
lam sanatı içermez.
Gereksiz süs içeren, başkasını taklit
eden anlatıma "özentili anlatım" de-
Çok sözle anlatılabilecek kavramları,
durumları kısa biçimde anlatmaktır.
Az sözle çok şey anlatmaktır.
Atasözleri ve bazı şiirler "özlü” anla-
tım içerir.
Sanatçının duygu ve düşüncelerini
olduğu gibi, gerçeği değiştirmeden
aktarması ve içten olmasıdır.
Yapaylıktan ve yapmacıklıktan uzak
durmaktır. Doğallık, inandırıcılığı
sağlar.
Ele aldığı konuyla, konunun içeriğiy-
le ya da anlatımın güzelliğiyle oku-
yucuyu ya da dinleyiciyi sarsabil-
mektir.
Okuyucu üzerinde iz bırakan bir an-
latımdır.
Bir sanat yapıtının herkese ve bütün
zamanlara seslenebilmesidir.
Bir sanat eserinde herkesin kendi-
sinden bir şeyler bulabilmesidir.
Cümlede anlamın tek ve net olması-
dır. Bir düşüncenin herkes tarafın-
dan rahatlıkla anlaşılmasıdır.
Cümlede anlam belirsizliği, karışıklı-
ğl ve bulanıklığı olmamasıdır.
Söz diziminin doğru ve anlama uy-
un olaraks - lanmasıdır.
Örnek
Sanatçı yapıtlarında biçem ve üsluba
Önem vermiştir.
Bu cümlede "biçem" ve "üslup" eş anlam-
II olduğu İçin cümle duru değildir.
Engin gökyüzünde dalgalanan mavi de-
nizin dalgalarının halkaları rengindedir
Bu cümle; abartılı, süslü, sanatlı ifadeler
İçerdiği İçin cümle yalın ğeğjJğjç.
Edebiyatımızda önemli bir konuma sahip
olan yazar, âdeta öykülerine evreni sığ-
dırmış.
Bu cümlede "öykülerine evreni sığdırmak"
sözüyle söz konusu yazarın az sözle çok
şey anlattığı ifade edilerek "özlü" anlatıma
sahip olduğu vurgulanmıştır.
Karacaoğlan, duygularım İçinden geldiği
gibi dile getirir.
Bu cümlede "içinden geldiği gibi" sözüy-
le Karacaoğlan 'ın doğal olduğu anlatılmış-
Yazarın son romanı, okuyucu üzerinde
derin izler bırakıyor.
Bu cümledeki "derin izler bırakıyor" sözüy-
le söz konusu eserin etkileyici olduğu vur-
gulanmştır.
Balzac her yerde okunan, sadece Fran-
sa vatandaşı değil, dünya vatandaşı bir
yazardır.
Bu cümlede geçen "dünya vatandaşı" sö-
züyle sözü edilen yazarların herkese hitap
ettiği ifade edilmiştir.
Gözünü toprak doyursun.
Bu cümlede açıklık yoktur. Çünkü cümle-
nin başına hem "senin" hem de "onun"
sözcüğü getirilebilir. Açıklığı sağlamak için
bu sözcüklerden biri cümlenin başına ge-
tirilmelidir.
