5.
o
Osmanlı-İran savaşlarında İran sarayına eşir düşen
Adil Giray'l kurtarmak isteyen şair ve kahraman bir
askerin maceralarını içeren tarihî romandır. İran şa-
hının karışı Şehriyar'ın kıskançlıkları İse olay Örgü-
sünün temel çizgileridir; romantizm akımı baskındır.
Kafkasya'dan kaçırılıp köle olarak konaklara satılan
Dilber'in çektiği acılar Asal Paşa'nın oğlu Celal'le ya-
şadlğl aşk ve Mısır'da Nil Nehri'ne kendini atmasıyla
son bulan çileli bir hayat ile döneminin cariyelik ve
köle ticaretine olduğu kadar, konak yaşamına da ışık
tutan realist bir romandır, Dilber'i kurtarmaya çalışan
Cevher ise halkın vicdanım temsil eder.
Yukarıda tanıtılan İki roman İçin aşağıdakilerden han-
gişi söylenemez?
A) I. Namık Kemal'in, II. Samipaşazade Sezai'nin roman-
larıdır.
B) I. İslam birliğini savunurken II. zengin-yoksul aşkl ek-
şeninde toplumsal bir soruna dikkat çeker,
C) I. Cezmi adlı başkişiyle aynı adı taşırken II. "macera"
anlamına gelen "Sergüzeşt” adıyla yayımlanmıştır,
D) Her iki roman da Tanzimat'ın aynı döneminin anlayı-
Şırıl yansıtır.
E) I. de duygusal, II. de gözlemci bir yaklaşım daha baş-
kındır.
DİKKAT
• Şinasi, roman ve hikâye; Namık Kemal İse hikâye
yazmamıştır,
Ziya Paşa'nın roman, hikâye ve tiyatrosu yoktur.
• Tanzimat'ın Hazırlık Dönemi'nde (1839 — 1860) şunlar
gerçekleşmiştir:
1831'de Takvim-i Vakayi adlı ilk resmî gazetenin çıkarıl-
maşı, 1840ta yarı resmi gazete olan Ceride-İ Havadis'in
çıkarılması, 1859'da Yusuf Kamil Paşa'nın Fransız
Fenelon'dan Telemak romanını çevirmesi, Şinasi'nin
Fransızcadan çevirdiği şiirleri asıllarıyla birlikte 1859'da
Tercüme-i Manzumede toplaması, Şinasi'nin 1859'da
Şair Evlenmesi adlı tek perdelik komediyi yayımlaması.
1821'de kurulan Tercüme Odası, Avrupa dillerinden
çeviriler yapılması ve Batl edebiyatının ve kültürünün
tanınması konuşunda en etkin kurumlardan birisidir.
II, Mahmut devrinde kurulan bu kurum 1871'den sonra
Hariciye Nezaretinin bir bürosu olarak hizmet vermiş-
Tercüme Odası'nın ilk tercümanı Yahya Naci
Efendi'dir, İç ve dış siyasette reformcu bürokratları
yetiştiren bu kurum Ali Paşa, Fuat Paşa, Namık Kemal
ve Ahmet Vefik Paşaların da yetiştiği bir okul olmuş-
tur.
• İntibah adil ilk edebî romanımız, Sergüzeşt—i Ali Bey
ve Son Pişmanlık adlarıyla da anılır.
6.
7.
8.
İyi yetiştirilmiş ama hayat tecrübesi zayıf bir genç Olan Ali
Bey, İstanbul Çamlıca'da Mahpeyker adındaki hafifmeş-
rep, kötü bir kadına tutulur. Annesi, Ali Bey'i bu kadından
ayırmak için evine Dilaşup adlı cariyeyi satın alır. Ali Bey,
bir tesadüf eseri Mahpeyker'in kötü bir kadın olduğunu
Öğrenince büyük bir sarsıntı geçirir. O, bu sarsıntılarla
bocalarken annesi ustalıkla Dilaşub'u yeniden karşısına
çıkarır. Avunmak ihtiyacı ile yanan genç adam bu sefer
genç, güzel cariye ile ilgilenir. Dilaşub da zaten çoktan
beri Ali Bey'i sevmektedir, Evlenmeleri kararlaştırılır, Terk
edildiğini anlayan Mahpeyker, Ali Bey'den öç almak ister.
Mahpeyker, Dilaşup'a iftira atarak Ali Bey'i öldürtmek
İster, Dilaşup Ali Bey'i Ölümden kurtarır ama kendisi Ölür,
Ali Bey de Mahpeyker'i öldürür ve hapse atılır. Ali Bey
daha sonra hapisteyken ölür,
Bu parçada konusu belirtilen roman aşağıdakilerin
hangisidir?
A) İntibah
C) Sergüzeşt
3) Cezmi
D) Araba Sevdası
E) Henüz On Yedi Yaşında
Eserin olay örgüsünü, bütün merakı zarif faytonuyla ge-
zintİ yerlerinde Özellikle de Çamlıca ve Beyoğlu'nda dola-
Şıp hava atmak, herkesten daha şık giyinmeye çalışmak,
Türkçe konuşmalar arasında Fransızca kelimeler kullan-
mak Olan Bihruz Bey'in Çamlıca gezilerinde görüp sev-
diği kötü bir kadın Olan Periveş'e duyduğu aşk çevresinde
gelişen olaylar oluşturmaktadır. İlk realist roman sayılan
bu eserin yazarı, şiirlerinde romantik ve çocuklarının Ölü-
müyle sarsılmış acılı ve duygulu bir babadır. O, bir "mer-
siye şair?'dir.
Aşağıdakilerden hangisi bu parçada tanıtılan eserin
yazarına ait değildir?
A) Bala'dan Bir Ses
C) Araba Sevdası
3) Çok Bilen Çok Yanılır
D) Nijad Ekrem
E) Zemzeme
Eski edebiyatı savunan Muallim Naci ve çevresiyle girdiği
edebiyat tartışmalarıyla Edebiyatıcedide akımının doğ-
maşına zemin hazırladı. Başta Tevfik Fikret olmak üzere
döneminin genç şair ve edebiyatçılarını çevresinde top-
ladl, Tanzimat ve Batı düşüncesinin yeni kuşağa benim-
setilmeşinde önemli rol Oynadı. Kendisinin yetkin tiyatro
oyunu olarak bilinen Çok Bilen Çok Yanılır, ölümünden
sonra yayımlandı. "Sanat sanat İçindir," anlayışını savu-
narak sanatta güzellik ilkesine bağlı kaldı Doğaya dönük,
insanı doğa içinde ele alan şiirler yazdı. Aşk ve ölüm te-
malanm İşledi, Eski-yeni edebiyat tartışmalarının mer-
kezinde yer aldı, Yazdığı tek roman, Türk edebiyatında
realizmin ilk örneklerinden sayılır. Yazar, bu romanda
ailesinin parasını zevk ve eğlencesine harcayanları eleş-
tirmiştir.
Bu parçada aşağıdaki sanatçıların hangisinden söz
edilmektedir?
A) Ahmet Mithat Efendi B) Recaizade Mahmut Ekrem
C) Ahmet Vefik Paşa
D) Şemsettin Sami
E) Samipaşazade Sezai
274
