o
ÖĞREN
16. yüzyılın meşhur halk hikâyesi Kerem ile Aslı'da Ke-
rem (Ahmet Mirza), Isfahan şahının; Aslı (Kara Sultan)
işe onun hazinadarı olan bir Ermeni keşiş'in kızıdır. Din
çatışması yüzünden kavuşamayan âşıklar, bu hikâyenin
temasıdır, Kayseri, Halep gibi mekânlarda geçen Öykü-
nün, dervişin ikram ettiği dualı elmayla kadınların hami-
le kalması, düğmeleri çözülmeyen sihirli elbise motifi ve
aşk ateşiyle Kerem'in ah çekerek yanması, onun külün-
den Aslı'nın saçlarının tutuşması motifleri çok sevilmiş-
tir- Kerem'in arkadaşı Olan Sofu ile diyar diyar gezerken
Aslı 'nın hasretiyle söylediği türkülerin şiir kısmı hece Ölçü-
süyle söylenmiş âşıklık geleneğine uygun şiirlerdir.
v/ ÖĞREN
Sultan kızı Zühre ile vezir oğlu Tahir'in aşkını konu alan
Tahir ile Zühre hikâyesi; denişin verdiği sihirli elmayla ço-
cukların doğması, Muhbir Karadiken'in padişahın karışl-
nın aşka engel olması, Belli Boncuk adlı büyücünün Şer-
betiyle padişahın Tahir'den soğuması, Tahir'in Konya'dan
Mardin zindanına sürülüşü, oradan kaçıp saraya hapse-
dilen Zühre'nin yanına gizlice gelişi, birlikte can vermeleri,
aynı mezara konmaları, mezarda iki gül fidanının yetiş-
meşi ama aralarında dikenli karaçalının bitmesi motifleri
İlginç bir halk anlatısıdır,
SÜRPRİZ OLABİLİR
Diyarbakır padişahı Şah Abbas'ın kızı ile veziri Hasan'ın
Oğlu arasındaki aşkı anlatan Âşık Garip hikâyesinde beşik
kertmesi, vezirin Ölümüyle yetime kız vermek istemeyen
Şah'ın tutumu, Garip'in zulümden kaçması, Şahsenem ile
küsmesi, diyar diyar dolaşması üzerine kurulmuştur. Bu
hikâyede Ezber Hoca ile Akça aşkı da paralel bir aşktır.
Azerbaycan, Ozbekiştan varyantları da bulunan hikâyenin
Garip'in ölümünün Keloğlan tarafından kanlı gömlek ile
haber verilmesi, Garip'in annesinin gözünün Hızır'ın atı-
nın ayağının tozuyla tedavi edilmesi motifleri ilginçtir.
v/ MUTLAKA ÖĞREN
Mehmene Banu, kız kardeşi Şirin için bir köşk yaptır-
mak ister ve köşkün süsleme işini yörenin ünlü nakkaşı
Ferhat'a verilir. Ferhat, bu esnada Şirin'e âşık olur. Ama
Mehmene Banu Ferhat'ı gizli gizli sevmektedir. Ferhat ile
Şirin'in aşkı, bu kıskançlık sebebiyle kavuşmamış bir aşka
dönüşür.
Amasya hükümdarı Hürmüz Şah ise Ferhat'a sahip çıkar
ama kader kötü bir oyun oynar ve Hürmüz Şah'ın oğlu da
Şirin'e âşık olur.
FerhaYa Bîşütun Dağı'nı delerek Amasya'ya Su getirirse
Şirin'le evlenmesini sağlayacağını söyler.
Ferhat'ın bu zor işi başaracağını anlayan Hürmüz Şah,
Şirin'in Öldüğü haberini yayar ve yaşlı bir kadınla bu ha-
beri Ferhat'a ulaştırır.
Ferhat, bunu duyunca elindeki gürzü havaya atar, altına
kafasını tutar ve oracıkta Ölür.
Bunu duyan Şirin de bir hançerle canına kıyar.
Ferhat'ın mezarında kırmızı, Şirin'in mezarında beyaz gül
ve aralarında hep bir diken biter.
MUTLAKA ÖĞREN
Halk Hikâyelerinin Ortak OzeIIİkIerİ Şunlardır:
Aşk ve kahramanlık ve dinî kahramanlık konulan yaygın-
2,
Ortaya çıktıkları zamanın zihniyet unsurlarını yansıtır-
[ar; sosyal, siyasi, ekonomik ve kültürel Ögeleri bolca
barındırırlar.
3.
Sade, açık, anlaşılır bir halk diliyle oluşturulurlar.
4.
Hikâyeci âşıklarca sözlü gelenekte anlatılırlar,
Gerçeğe uygun olaylar ile gerçek dişl olaylar iç İçedir.
5.
Destanlara ve masallara göre gerçeğe daha yakındır-
Hikâyeci âşıklar, diğer insanlara göre kültürlü ve an-
6.
[atma, canlandırma ve taklit yeteneği yüksek kişilerdir.
7,
Genellikle şiir ve düzyazı İç İçedir, Olaylar, düzyazıyla;
konuşmalar ve heyecanlı bölümler şiirle yansıtılır.
8.
Aradaki şiirler, genelde hece ölçüsüyle söylenmiş şiir-
[erdir.
Anonimdirler, sözlü gelenekte doğup gelişirler.
9.
10. Olay kaynaklı, anlatma esaslı metinlerdir.
Hâkim (tanrısal-ilahi) bakış açışıyla oluşturulurlar.
11.
12. Masallardaki gibi bazı kalıplaşmış ifadeler yer alabilir.
13. Ana kahramanların duaları ve bedduaları genellikle
kabul edilir.
14. Fasıl (hazırlık), döşeme asıl hikâye bölümü, sonuç ve
dua, efsane bölümleri vardır,
15. Kerem ile Asil, Tahir ile Zühre, Arzu ile Kanber, Elif
ile Mahmut, Emrah ile Selvihan, Ferhat ile Şirin, Der-
diyok İle Zülfü Siyah, Aşık Garip, Sümmani İle Gül-
peri aşk temalıdır; Dede Korkut ve Köroğlu destansı
halk hikâyeleridir; Hayber Kalesi, Danişment Gazi,
Van Kalesi gibi hikâyeler İse dinî kahramanlık temalı
hikâyelerdir.
70
