o
ÇOK ÖNEMLİ
Medrese öğrenimini bırakıp modern eğitimi savunan bir
öğretmen olan Şahin Bey (Ali Şahin) Reşat Nuri'nin Yeşil
Gece romanının başkişisidir. Zaman, Yunanlıların İzmir'e
çıktığı dönemdir. Mekân, ağırlıklı olarak İzmir'in Sarıova
içesidir. Komiser Kâzım ise diğer önemli karakterdir.
ÖĞREN
1911'de Selanik'te Ali Canip, Ömer Seyfettin ve Ziya
Gökalp'in çıkardığı Genç Kalemler dergisi sade dil anlayı-
şını bir dava olarak benimsemiş ve Yeni Lisan Hareketi'nin
kaynağı, Millî Edebiyat'ın başlatıcısı olmuştur,
1905'te Selanik'te çıkan Çocuk Bahçesi, 1909'da
Selanik'te çıkan Türk Derneği, 1911'de Selanik'te çıkan
Türk Yurdu, 1913'te Türk Yurdu Derneğine bağlı olarak
çıkan Halka Doğru ve 1914'te çıkan Türk Sözü dergile-
rinde Mehmet Emin, Yusuf Akçura, Ahmet Ağaoğlu, Fuat
Köprülü gibi sanatçılar Millî Edebiyat'ın gelişmesini sağ-
lamışlardır.
v/ ÖĞREN
Hayat nın büyük bir bölümünü iç ve dış sürgünlerde ge-
çiren Refik Halit Karay, buralardaki gözlemlerini Gurbet
Hikâyeleri ve Memleket Hikâyeleri adlı hikâye kitapların-
da yansıtmıştır.
UNUTMA
Ali Rıza Bey'in yanlış Batılılaşma yüzünden parçala-
nan ailesinin konu edildiği Yaprak Dökümü romanında
mekân İstanbul'dur, Anadolu'nun yer almadığı ender
Reşat Nuri romanlarındandır, Necla, Leyla, Fikret,
Şevket, Ferhunde ve Hayriye Hanım, roman kişileridir.
Feride'yle Kamuran'ın aşkı ekseninde İstanbullu mo-
dem bir Öğretmen kızın gözünden Anadodolu'nun ge-
riliğine, yoksulluğuna idealistçe bakışın romanı olan
Çalıkuşu, önce "İstanbul Kızı" adıyla piyes olarak ba-
sılmıştır. Mekân, İstanbul ve Anadolu'nun Zeyniler kö-
yüdür. Feride'nin günlüğü, olayların anlatımında kulla-
nılan bir araçtır. Doktor Hayrullah Bey ise diğer önemli
karakterlerdir, Ayrıca Munise, Müjgan, Ayşe, Besime
gibi kişiler vardır.
Anadolu'da öğretmenlik yapan İstanbullu Zehra'nın
parçalanan ailesinin sorumlusu olarak görüp nefret
ettiği babası Mürşit Efendi'yi ancak ölümünden sonra
onun not defterinden anlayıp "acımak" duygusunu geç
de olsa öğrenmesini konu edinen "Acımak” romanın-
da yanlış Batılılaşmanın parçaladığı aile sorunu da ele
alınır. Bu romanda Reşat Nuri, oldukça başarılı çevre
tasvirleri yapar.
v/ ÇOK
İstanbul'un işgâl yıllarındaki ahlaki çöküntüsünü, manda-
cılığı savunan Sami Bey'in kızı Leyla ile nişanlısı Necdet
üzerinden anlatan Sodom ve Gomore romanında Ce-
mil tipi Milli Mücadelecileri temsil eder. Milli Mücadele
Dönemi'nin önemli bir eseri Olan bu romanda Necdet'in
millileşmeye doğru evrilmeşi ve bilinçlenmesi dikkate de-
ğer bir çizgidir.
v/ ONEMLi
• II. Meşrutiyet ve İttihat ve Terakki dönemlerinin (1908
- 1909) siyasi çekişmelerini gazeteciler Ahmet Sa-
mim, Ahmet Kerim ve Samiye gibi kişiler üzerinden
anlatan Hüküm Gecesi'nde Sadrazam Mahmut Şev-
ket Paşa'nın Öldürülmesi ve İttihatçıların zorbalıkları
ana olaylardır, Birçok gerçek kişinin yer aldığı roman-
da Ziya Gökalp de bir figür olarak yer alır.
Selma Hanım'ın Nazif Bey'le evliliği, Sakarya Savaşl
Öncesi (1922'ye kadar) Binbaşı Hakkı Bey'le evliliği,
Cumhuriyet'in ilanını izleyen yıllar (1926'ya kadar) ve
Neşet Sabit'le evliliği (1937 — 1943) ise Cumhuriyet ve
Atatürk sonrası dönemler olmak üzere üç dönemi, üç
bölüm şeklinde anlatan Ankara, çok önemli bir Yakup
Kadri romanıdır.
ÇOK ÖNEMLİ
"Hep O Şarki" Yakup Kadri'nin son romanı Olsa da tarihî
dönem açısından romanlarındaki en eski devri (Abdüla-
ziz dönemi) işler. Münire Hanım kendi hayatını anlatan
bir roman yazmakta ise de kavuşamadığı aşkl Cemil'den
başka bir şeyi anlatamamaktadır,
Yakup Kadri, "Bir Sürgün" romanında Doktor Hikmet üze-
rinden sürgün edilen ve Paris'e kaçan Jön Türkleri anlatır.
Doktor Hikmet'in verem oluşu, Fransız kültürünü tanıyışı,
yaşad ğ' vefasız aşkları ve kimsesizler mezarlığında son
bulan hayatı romanın olaylarıdır.
ÇOK
Ahmet Cemil "Mai ve Siyah" , Ahmet Celal ise "Yaban"
ro-manlarının başkişileridir.
290
