O) BENİM
HOCAM
2. XVII. YÜZYIL İSYANLARI
a. İstanbul (Merkez - Yeniçeri) İsyanları
Nedenleri
Devşirme Kanunu'na aykin olarak asker alınması
"şuhte” ya da
Demeleri Oswahlı Sipsefi CEE - %99)
İsyanlar
Gürcü Nebi
Kalenderoğlu Mehmet
Canbolatoğlu
Sonuçları
Devletin para sıkıntısı arttı.
Ürünlerin fiyatları yükseldi.
Tavil Halil
Karayazıcı
Deli Hasan
"Ocak devlet içindir." anlayışının askerlerce değiştirilmesi
("Devlet, ocak içindir." anlayışının gelmesi),
• Cülus ve ulufelerin düşük ayarda verilmesi ya da geç öden-
mesi
Merkezi otoritenin bozulması
Olayları
• Vaka-' Vakvakiye (Çınar Vakası) (IV. Mehmet Zamanı'nda
otuza yakın devlet adamının öldürülmesi)
• II. Osman'ın öldürülmesi
Sonuçları
• İstanbul'da can ve mal güvenliği kalmadı.
Merkezî otorite bozulmaya devam etti.
NOT
Yeniçeri isyanları önemli devlet adamlarının idam edilip liyakatsiz kişilerin
üst makamlara getirilmelerine neden olmuştur, Bunun yanında sık padişah
değişikliği merkezî otoriteyi sarsarak devlet İdaresinin bozulmasına ve
yapılmak istenen ıslahatların sonuçsuz kalmasına neden olmuştur,
b. Celâli (Anadolu) İsyanları
Nedenleri
• Köylünün ağır vergileri ödeyememesi
Devletin eyaletlerdeki merkezi otoriteyi kaybetmesi
Tımar sisteminin bozulması, iltizam sisteminin yaygınlaşması
Tımar Sisteminin bozulmasının nedenleri şunlardır:
• Tımarların, sipahiler dışındaki kimselere verilmesi
• Tımarların saray görevlilerinin eline geçerek Özel mülk veya vakfa dönüş-
tünülmesi ve rüşvet karşılığı verilmesi
• Dirliklerin para ile alınıp satılır hâle gelmesi
• Sipahilerin gösterişli yaşama arzusu ve çok para kazanma hırsı
• Nüfusun hızla artması
• Enflasyon artış ve paranın değer kaybetmesi
• Geleneksel silahlarla savaşan sipahilerin ateşli silah eğitimine ayak uydu-
ramaması
• Uzun süren savaşların yaşanması
Bölge yöneticilerinin halka kötü davranması
Haçova Meydan Muharebesi'nden kaçan askerlerin halk
devlete karşı kışkırtması
Halkın alım gücünün düşmesi
Fiyatların artması
Köyden kente göç arttı (Büyük Kaçgun),
Üretim düştü, vergi gelirleri azaldı.
Boşalan köylere eşkıyalar yerleşti,
Anadolu'da can ve mal güvenliği kalmadı.
Şehirlerde işsizlik ve suç oranları arttı.
C. Eyalet İsyanları
Nedenleri
• Eyaletlerde devlet otoritesinin kalmaması
Devlet yöneticilerinin halka kötü davranması (Keyfi uygula-
malann yapılması)
NOT
Bu yüzyılda çıkan gayrimüslim ayaklanmalarının XIX, yüzyılda çıkan ulusçu
lük isyanları ile bir ilgisi yoktur.
NOT
Eflâk, Bağdan, Yemen, Trablusgarp, Erdel, Bosna - Hersek, Budin ve Belgratta
isyanlar çıkmıştır.
d. Suhte Ayaklanmaları
Osmanlı Devleti'nde medrese Öğrencilerine
"softa" denilir.
Nedenleri
Ulema çocuklarının hak etmeden ayrıcalık kazanması
İlmiye sınıfında yükselmenin rüşvet ve iltimasa bağlı olması
Medreselere kapasitelerinin üzerinde öğrenci alınması
Nüfus artışı ve enflasyon sebebiyle gençlerin yatılı ve burs-
lu olan medreselere sığınması
Artan enflasyon sebebiyle medrese gelirlerinin azalması ve
bu nedenden dolayı devletin medrese öğrencilerine halktan
yardım adı altında para toplanmasına izin vermesi
