O) BENİM
HOCAM
3. Montrö Boğazlar Sözleşmesi (1936)
Bu antlaşmanın imzalanmasına neden olan gelişmeler şunlardır;
• 1931'de Japonya Mançurya'yı işgal etti.
• 1936'da Almanya Ren'i, İtalya Habesiştan'l işgal edin-
ce Fransa ve İngiltere boğazlardaki askerlerini geri çekti.
Bunun üzerine Türkiye ilgili devletlere bir nota çekerek
"Şartların değiştiğini" (Rebus Sic Stanbibus) söyleyerek
İsviçre'nin Montrö kentinde toplanılmasını teklif etti. Gö-
rüşmeler sonunda Montrö Boğazlar Sözleşmesi 20 yıllığına
imzalandı .
Bu sözleşmeye göre:
• Boğazlardaki komisyon kaldırıldı.
Boğaz'ın her iki tarafına Türk askerlerinin yerleşmesine
karar verildi.
Yabancı ticaret gemilerinin Boğazlardan geçişi serbest
bırakıldı.
• Savaş gemilerinin geçişi için bazı sınırlandırmalar getirildi.
NOT
Bu sözleşmeyi en geç İtalya İmzaladı. Ayrıca bu sorunun çözümü Türk- Sovyet
ilişkilerini olumsuz etkiledi.
4. Akdeniz Paktı (1936)
• İtalya'nın yayılmacı politikasına karşılık İngiltere'nin hima-
yesinde kuruldu. Bu pakta Türkiye de üye olmuştur.
5. sadabad paktı (1937)
İtalya ve Almanya'nın yayılmacı politikasına karşılık Türkiye,
İran, Irak ve Afganistan arasında İran'da kurulmuştur, II, Dünya
Savaşı'nın çıkmasıyla önemini yitirmiştir. Paktın devamı sayılan
Bağdat Paktı 1955'te kurulurken bu paktta Önemini İran - Irak Sa-
vaş (1980 - 1988) sonucu tamamen yitirmiştir.
6. Hatay (sancak) sorunu (1936 - 1939)
• 1936'da Almanya Fransa'ya ait Ren'i işgal edince, Fran-
sa'da Suriye üzerindeki mandasını kaldırarak buradaki as-
kerlerini ülkesine çağırdı ve Hatay'ı da Suriye'ye bıraktı.
• Durumu kabullenmeyen Türkiye Milletler Cemiyetine baş-
vurdu. Cemiyet bölgeyi araştırması Çin "Sandler"i görev-
lendirdi. Sandler yayımladığı raporunda Hatay'ın Türkiye'ye
katılmasını talep etti.
İki Savaş Arası Dönemde Türkiye ve Dünya
1937de Hataya Türk vali atandı.
1938'de ise Fransa ile yapılan antlaşma ile "Hatay Bağım-
sız Cumhuriyeti" kuruldu. Bu devletin ilk ve son cumhurbaş-
kanı "Tayfur Sökmen" olurken ilk başbakanı "Abdurrrah-
man Melek” olmuştur,
Hatay Meclisinin kararıyla 1939'da (İsmet İnönü Dönemi)
ana vatana katıldı.
Tayfur Sökmen
NOT
Mustafa Kemal, Adana'da yapmış olduğu bir konuşmasında Hatay için
'40 yıllık Türk yurdu ecnebi eline bırakılamaz." demiştir.
NOT
Mustafa Kemal Atatürk, Hatay Sorunu İçin, "Ben toprak büyütme heveslisi
değilim; barış bozma alışkanlığım yoktur. Ancak antlaşmaya dayanan hak-
kımızın isteyicisiyim. Onu alamazsam edemem. Büyük Meclisin kürsüsün-
den milletime söz verdim. Hatay'ı alacağım... Milletim benim dediğime
inanır. Sözümü yerine onun huzuruna çıkamam, yerimde ka-
lamam. Ben şimdiye kadar yenilmedim, yenilemem; yenilirsem bir dakika
yaşayamam.' demiştir.
HATAY'IN ANAVATANA KATILMASI
NüRJüLDu
ATA
Hatay, şanlı bayragımız altında
ransız
ur ıye ı e ransa un
yardım anlaşması
kararını
il
Pariste imzalan
Ankara g_imzaladllar
