O) BENİM
HOCAM
b. Gök Tanrı'nın Hükümdarı Donattığı Yetkiler
Kut
(Siyasi)
Küç
(Güç - Askerî)
İlk ve Orta Çağlarda Türk Dihyası
Ülüş (Pay, Hisse)
(Ekonomik)
Kut: Gök Tanrı'nın bir hükümdara ve onun ailesine (Hunlarda Tu - Ku, Kök Türklerde Aşina ve Uygurlarda Yağlakar aileleri) devleti yönetme
yetkisi verdiğine inanılan anlayıştır. Yani ülke hükümdar ve ailesinin ortak malıdır. Bu anlayış veraset sistemini düzensiz hâle getirmiştir. Bu da
taht kavgalarına sebep olup Türk devletlerinin kısa süre İçinde yıkılmalarında etkili olmuştur,
Türk tarihinde Hunlardan İtibaren bir cihan İmparatorluğu olma arzusu ve dünyayı yönetme anlayışı görülür, Bu sebeple hakanlar "Gü-
neş bayrağımız, gökyüzü çadırımız." diyerek bu hedefi (ülküyü) ortaya koymuştur. Bu dönemde üç hedef ortaya konulmuştur, Bunlar;
TÜRK CİHAN HÂKİMİYETİ
Güneşin doğduğu yerden battığı yere kadar olan
coğrafyayı Türk hükümdarlarının idare etmesi
c. Hükümdar Sembol ve Unvanları
SEMBOL
NİZAM-l ÂLEM
Tanrı adına dünya nizamını (düzenini) sağlama
ve Türk adaletini dünyanın her yerine yayma
KIZIL ELMA
Her zaman değişen ve hedefe varıldığında
tekrardan yeni bir hedef koyma ülküsü
ÜNVAN
• Otağ (Çadır)
• Nevbet (Davul)
• Kılıç
• Yay
• Kemer (Kur)
• Tuğ (Sancak)
d. İkili Teşkilat
Batı
Yabgu
• Kamçı (Berge)
Ordu
• Toy (Ziyafet)
• Örgin (Taht)
• Kotuz (Sorguç)
• Kama (Bıçak)
. Han
• Hakan
• Yabgu
• Kağan
• İlteber
• İlig
• Kara
İlteriş
İdikut
Erkin
Tanhu
Şanyü
İlber
Elig
ise kağanın
Buna göre
Hakanın isteği ile töreleri değiştirir.
Törelere uymayan hakanı görevden alır yeni hakanı seçxr.
Katılan tüm üyelere Toygun" denir, Üyeleri hakan, hatun,
boy beyleri, ileri gelenler komutanlar ve hanedan üyeleridir.
DİĞER MECLİSLER
• Merkez doğudur, Batıda
kardeşi oturur,
Kağan
• İlk defa Asya Hun Devleti'nde uygulanmıştır.
Kağan doğuda otururken batının yönetimi hükümdar aile-
sinden önde gelen bir kişiye, genelde de kağanın kardeşine
bırakılmıştır. Yabgu ünvanlı Batı kanadı sorumlusu doğu-
daki kağana bağlı olarak töre hükümlerini uygulamıştır.
e. Kurultay (Toy I Kengeş)
• Günümüzün Bakanlar Kuruludur.
• Sadece danışma meclisi değildir. Bazen danışma bazen de
karar organıdır,
• Genellikle yılda üç defa toplanır. Kağan olmadığı zaman
"Aygucı” Kurultaya başkanlık etmiştir,
• Her türlü mesele konuşulur. (Dini konular da dâhil)
36
Tabgaçlar
Hazar Devleti
Peçenekler
Tuna Bulgarları
Avrupa Hunları
f. Devlet Görevlileri
Apa
Aygucı (Üge)
Ağılığ
Otacı (Emçİ)
Şad
Buyruk
Tudun
Bitikçi (Tamgacı)
Yarlıg
Tigin (Elig)
İnanç / İnal / Ataman
Nazırlar Meclisi
İhtiyarlar Meclisi
Komenton
Millet Meclisi
Seçkinler Meclisi
Sivil yönetici
Vezir
Hükûmet
Hazineden sorumlu
Hekim / Tabip
Hanedan üyesi komutan
Bakan
Vergi memuru
Yazıcı
Hakanın emri
Hükümdar oğlu
Tigin eğitmeni
