nış TCCüVVETLER
b. Rüzgar Biriktirmesi
Rüzgarlar, hızının azaldığı yerlerde taşıdığı malzemeyi biriktirirler. Bunurı
sonucunda çeşitli kum Örtüleri oluşur. Çöllerin bir çoğu, rüzgarların
getirdiği kumlarla kaplıdır.
Bu kumullardan hilal şeklinde olanlara barkan adı verilir (Şekil-14).
Rüzgarla taşınan malzemenin, yeri bir Örtü şeklinde kaplamasıyla lös adı
verilen kumullar Oluşur.
şek11-14: Barkan
Bitki örtüşünün seyrek, rüzgarm Şiddetli olduğu kıyı kesimlerde kıyı
kumulları Oluşur,
DENİZLERDE HAREKET
Denizlerde dalgalar, akıntılar ve gelgit kıyıların şekillenmesinde etkili Olan
dış kuvvetlerdir.
a. Dalgalar
Daha çok rüzgarların etkisiyle, deniz yüzeyindeki suların dairesel hare-
ketiyle Oluşan sahnımlardır.
Dalgalar;
— su kütlesinin kıyıya çarpmasıyla Oluşturduğu darbe,
— suların ileri geri hareketlerle, kıyıdaki kum ve çakılları hareket ettirmesi
deniz suyunun çözünürlüğe katkısıyla kıyılan şekillendirirler.
Coğrafya 7-2 Konu Anlatım" Som Bankası
74.
741.
74.
ORNEK SORU:
Rüzgarlar doğal bitki örtüsünün cılız
okluğu kurak İklim bölgelerinde en etkiü
diş kuwetür.
İklim koşullan gözününe alındığında
aşağıdaki bölgelerden hangisinde rüz-
garlarm yerşeklllerİnİn oluşumunda
Önemli etkileri Olan bir diş kuvvet 01-
düğü söylenemez?
A) Ona Asya
B) Kuzeybat
C) Avustralya' mn batısı
D) Kuzey Afrika
E) Arabistan Yarmadası
ÇÖZÜM:
Kuzeybatı Avrupa'da ıhman okyanus ikhmi
etkilidir. Her mevsim yağışlı olması ne-
denine doğal bitki Örtüsünü gür ornW'lar
oluşturur. Bu nedenle yerşekillerinin olu-
şurmmda rûzgann etkili olduğu söylene-
YANIT: 3
ÖRNEK SORU:
Rüzgâr biriktirmesi sonucu Oluşan ku•
L dağ *kWj,
II. bithi örtüsü bulunmayan yerler,
III. rüzgâra açık yamaçlar,
IV. tabanh vadiler
yörelerin hangilerinde daha çok görü-
A) Yalmzll B) yaımzlll Cilvem
D) ııveıv
Rhgâr aşındırma ve Miktİrme şekilleri
bitki örtüsü bulunmayan yerlerde daha çok
YANIT: A
Döş KUVVETLER
ŞOkN•15: KW'ların dalgalarm aşındırma ve biriktirme şekillenmesi.
A safhası. B. Falez" oluşamw, C. Kıyının dû*şmesi plajlı kıydann olu-
Açık denizlerden gelen dalgalar, derin ve yüksek kıyılara çarparak dik
yanı* Iqydar oluşturur. Bunlara falez ya da yalıyar denir (Şekil- 16).
Şekil• 16: Falezlerin oluşumu
Falezler daha çok dağların denize paralel uzandığı kıyılarda yaygındır.
Bununla birlikte da"nn denize dik uzandığı kıyılarm burun kesimlerinde
de g&ûlûr.
Aşmmamn Netlemesiyle kıyı dkliğini kaybeder. Bunun sonucunda kıyılarda
birkhn şekillermen kumsallar veya plajlı kıyılar Oluşur (Şekil-15).
Şek" 17: Dalgalarm etkisiyle kıyılarm burun kesimlerinde aşınım, koylarda birikim
71/1.
ÖRNEK SORU:
Aşağıdaki yer Şekillerinden hangisinin
oluşumunda rüzgârlar dolaylı etkiye sa-
A) Powe B) Mantarkaya C) Falez
D) Sirk çanağı E) Obruk
ÇÖZÜM:
Kıyıların şekillenmesinde rüzgârlar dolaylı
etkiye sahiptir. Çünkü, dalgaların oluşma-
sında temel etken rüzgârdır, Falez, dalga
aşındırma şeklidir.
YANIT: C
ÖRNEK SORU:
l. Falez
II. Delta
III. Lagün
IV. Kıy kordonu
Yukarıdaki kıyı Şekillerinden hangileri
dalga biriktirmesi sonucu oluşur?
A) Yalnız I B) Yalmzll C) I ve IV
D)" velll
9 ıııveıv
ÇÖZÜM:
Lagün ve kıyı kordonu dalga biriktirme
sonucu oluşur.
YANIT: E
Coğrafya 1-2 Konu Anlatımlı / Soru Zankası
