nacağı düşünülmektedir. Dünya jeotermal enerji kullanımı 1970-1990 yılla-
n arasında 10 kat artmıştır. Yine de bu kaynağın çok az bir bölümünden ya-
rarlanılmaktadır. Örneğin, bugün 270 MWlık kapasiteye sahip olan Japon-
yanın 69 bin MW'llk bir kısmı kullanılmaktadır. Bu da ülkenin halen sahip
olduğu nükleer kapasitenin İki katıdır. Ayrıca 700 oc sıcaklıktaki jeotermal
Su 12 km taşınarak kaplıca tesislerini Işıtmaktadır.
Jeotermal enerjiden dünyanın çeşitli yerlerinde ısıtJTıada, endüstride, tanm-
da ve elektrik üretiminde faydalanılmaktadır. Klarnath Fails Oregon
(ABD) 'da 35 yıldan beri 400'ün üzerinde jeotermal kuyu Işıtmada kullanıl-
maktadır. İzlanda'da evlerin yaklaşık %85'i ile başkent Keykjavik'in tümü
1943 yılından beri jeotermal enerji ile Işıtılmaktadır. Ayrıca bu şehirde yollar
veya yaya kaldırımlarının Işıtılmasında jeotermal enerji kullanılmakta, şehre
"dumansız şehir" denilmektedir.
Jeotermal enerji sanayi alanında da birçok şekilde kullanılmaktadır. Yeni Ze-
landa'daki kağıt ve kereste işletmeleri, ABD'deki sebze kurutma tesisi ve İz-
landa'daki silisli toprak tesisi jeotermal enerjinin kullanıldığı Örnek tesislerdir.
f. Dalga Enerjisi
Okyanus dalgaları kirletici etkisi olmayan büyük bir enerji kaynağı oluştu-
rur. Kutuplar dışında okyanusların kıyı şeridi yaklaşık 100 bin km'dir. Orta-
lama güç potansiyeli sahilin birim uzunluğu başına 40 kWh/m kabul edilir-
se bu kıyı şeridinin gücü 4 milyar kWh seviyesine ulaşır. Bu değer, dünya-
daki tüm şu gücünün yedi katından fazladır. Bu güç dünyanın elektrik İhti-
yacının %13'ünü karşılayacaktır.
Fransa'nın Manş kıyılarında (St. Malo Rance Koyu) 1966 yılında, 240
MWh'11k bir dalga enerjisi santrali devreye sokulmuştur.
ABD'de "okyanus kabarma ve dalga enerjisi dönüşüm sistemi (OSWEC)"
adı verilen bir projeden alde edilen sonuçlar, güç yoğunluğunun metre ba-
şına kabarma için 10 kWh/rn olduğunu su yüzeyine inşa edilecek 100 m ça-
pındaki bir tür şamandıra sistemi ile 50-100 MWh dalga yüksekliğine bağlı
olarak güç alınabileceğini göstermektedir.
g. Gelgit Enerjisi
Gelgit enerjisi konusu ila ilgili araştırmalar XVIII. yüzyıldan beri yapılmakta-
dit. Fransa'da Banca Haliç'inde 20 yıl Önce bir tesis kurulmuş olup 240
MWh elektrik üretmektedir. Rusya'da Mursmansk yakınında 400, Çin'de 10,
Kanada'da İse 18 MWh gelgit enerjisi üreten tesisler kurulmuştur.
h. Hidroelektrik Enerjisi
Hidroelektrik gücün ekonomik olaiak işletilebilir potansiyelinin halen 1/3'ü
kullanılarak dünya elektri8 üretiminin %17'si karşılanmaktadır. Hidroelektrik
santraller; sera gazlan, S02 ve partikül emisyonlarının olmaması avantajına
sahiptir, Barajların arazi kullanımında oluşturduğu değişiklikler, İnsanlarm
topraklarını boşaltması, flora ve fauna, dibe çökme ile baraj alanının dolrna-
Sl ve su kullanım kalitesi üzerinde etkileri vardır. Bunların sosyal etkileri er-
ken planlama aşamasında alınacak uygun tedbirlerle azaltılabilir.
Coğrafya 1-2 Konu Anlatımh I Soru Bankası
ORNEK SORU:
Ay'ın ve Güneş'in çekim etkisiyle Okyanus
sulanmn gün içinde ped.ndik olarak yük-
selmesİ ve alçalması olayına gelgit denir.
Yükselme ve alçalrna arasındaki yükselti
farkı, yani gelgit genliği okyanus ve kenar
deniz kıyılannda çok fazladır.
Buna göre, aşağıdaki denizlerden han.
gisinin kıyışma kurulacak gelgit enerji
santrallerinden daha fazla eleMrik üre-
tilmeşi beklenir?
A) Manş Denizi
B) Baltık Denizi
C) Küldeniz
D) Adrjya Denizi
E) Ege Deniş
ÇÖZÜM:
Batl Avrupa kıyünnM yer alan Manş De-
nizİ bir kenar denizdir ve genliği
daha fuladır.
ÖRNEK SORU:
YANIT: A
Aşağıdaki ülkelerin hangisinde gelgit
enerji potansiyeli diğerlerine göre daha
Çin'deki Yangçe Nehri üzerinde 17 yıl sürecek olan yapımına 1993
yılında başlanan Üç Boğaz Barajı;
Amacı
— Sel Mskmlanm kontrol etmek
— Taşkın tehdidinden korumak
Elektrik etmek
Yarattığı Sorunlar
— Tahli ve güncel pek çok yerleşim yeri sular altında kalmıştır.
Bu yaşayan bir milyondan fazla kişi yer değiştirmiştir.
İnşaat şırasında yükselen sular, göçebe balıkların hareketlerini etkile-
Başlangıçta az rastlanan bitki türlerinin daha sonra ortadan kalkınasına
neden olacaktr.
— Kontrol ekşikhğİ halinde. endüstri ve kanalizasyon atıkları İle baraj gö-
ünde Su kirliliğine yol açabilir.
— Nehir, her yıl 523 ton alûwon taşımaktadır. Akış yavaşlayınca bu mad-
deler gölünde birikinti oluşturacaktır. Bu tortulların deltaya
ulaşması tanm alanlarının verimini azaltacaktır.
Baraj inşaatı sırasında barajın yaban hayatı üzerine olumsuz etkisi gö-
— 1084 krn21jk alanda bulunan 12 milyon konut, taşkın ve koruma amaç.
h olarak baraj rezervuarı dışına taşınmıştır.
• Nil Nehri üzerindeki Aşwan Barajı
Amacı
— Taşkmlan kontrol etmek
— Yeni açılan tarlaları sulamak
— Tamnşal üretm artırınak
— Mısır'ın elektrik ihtiyacının yansını karşılamak
Yarattığı Sorunlar
— Nü'İn taşkm sulan ve onun Etiyopya yaylalarından getirdiği alüvyonlar.
baraj gölünde biriköği İçin nehir vadiyi besleyememekte bu yüzden güb-
re talebi artmaktath.
— ade edilen tarımsal üretim, nüfus artışının baskısıyla yetersiz kalmış ve
Mısır, gıda maddesi diş ahm yapan ülke durumuna gelmiştir.
— Nehrin sağladığı besleyici maddeler gelmediği İçin Akdeniz kıyılarında
sardalye balğl üretimi azalmştır. Aynı plankton ve organik kar-
bon m*tarı azaldığından Doğu Akdeniz kıta şeffi boyunca su - gıda ün-
ciri de kırılmıştır.
— Dehası şiddetli erozyon ve tuz birikirnine maruz kalmıştır.
ORNEK SORU:
K ülkesinde hidroelektrik potansiyeli Z ül-
kesine göre daha fazladır.
Bu durum K ülkesi İle İlgili aşağıdaki
yargılardan hangisine ulaşmada yeter-
lidjr?
A) Yağış rejimi daha düzenlidir.
E) Bitki Örtüşü daha gürdür.
C) Yıllık sıcaklık ortalaması daha fazladır.
D) Yer şekilleri daha engebelidir.
E) Ekvator'a daha yakındır.
ÇÖZÜM:
Hidroelektrik potansiyelinin daha fazla Ol-
düğü ülkelerde yer şekilleri daha engebe.
YANIT: D
ÖRNEK SORU:
Aşağıdaki ülkelerin hangisindeki akar-
sulardan elektrik enerjisi üretilmesi
azdır?
A) İngiMare
q ABD
E) Fransa
ÇÖZÜM:
B) Hollanth
D) Cezayir
beklenmez?
A) Hollanda
C) Mısır
E) Fransa
ÇÖZÜM:
B) Norveç
D) itaya
Akdeniz, bir İç denizdir ve kıyılanrth gelgit
genliği azdır. Cezayir'in Akdeniz'e kıyısı
YANIT: D
Hollanda 'da ortalama yükselti ve engebe
oldukça azdır. Akarsular derin vadiler oluş-
turmadlğl için Hollanda'daki akarsulardan
elektrik enerjisi üretilemez.
YANIT: A
Coğrafya Konu Anlatım" Soru Bankası
