"MKÜÂM (IKLIM flPLELQğ -ilKLjNf bifğü üLjşĞQsğ)
4. Çöl (Kurak) iklim
Nem miktarının çok az olmasına bağlı olarak, yağışın yetersizliğiyle beliren
bir İklimdir.
Sıcaklık:
Nem miktarının az olmasından dolayı, günlük sıcaklık farkl çok hzladır.
Gündüz 50'CYİ geçen sıcaklıklar, gece sıfırın altına inebilir.
Yağış:
Belirli bir yağış rejimi yoktur.
Yıllık yağış miktarı 250 mmNn altındKjır. Çöller genel 100 mm'nin
altında yağış ahr (Grafik-4).
Yağışlar konveksiyona Oluşumludur.
DOğaı Bitki Örtüşü:
Çöller, bitki Örtüşü bakımından son derece fakirdir. Çoğunlukla
çalılar, gövdelerinde su turna yeteneği olan kurakçıl bitkiler yetişir.
Yeraltl sularının yüzeye çıktığı veya akarsuların geçtiği sahalarda vaha adl
verilen, bitki yönünden nispeten zengin alanlar bulunur.
Buralarda küçük yerleşmelere de rastlanır. Bunun dışında çöller dünyanın en
seyrek nüfuslu sahalarındandır.
Çöller oluşumlarına göre İkiye ayrılır:
a. Subtropikal Çöller:
Dönenceler çevresindeki dinamik yüksek basınç koşullan altında oluşur.
Buralarda sürekli alçalıcı hava hareketleri görüldüğü İçin, havada sürekli
nem açığı vardır. 31.1 nedenle yağış miktarı çok azdır. Yıllarca yağış almayan
keşimler vardır.
Bu çöller,
— Kuzey Afrika'da (Büyük Sahra) ,
Arabistan Yarımadası'nda (Rebül Hali),
— Hindistan ve Pakistan arasında (Tar Çölü),
— Avustralya'nın İç kesimleri,
— Güney Amerikanm (Atacama),
— Güneybatı Afrika'da (Kalahari Ve Namib)
görülür (Harita-5).
Sıcaklık
ORNEK SORU:
Aşağıdaki yörelerin hangisinde havada-
ki nem açığı yıl boyunca fazladır?
A) Amazon Hawası
B) Hint YanrnaMş1
C) Havzay
D) Kuzey Afrika
E) Güneydoğu Aya a"hn
ÇÖZÜM:
Kuzey ropikal çöl İklimi
Çöl İkliminde havadaki nem açığı yıl
yunca fazhdır.
ÖRNEK SORU:
Sıcak kuşakta,
YANIT: D
o ş MNMHTAEEKA
Grafik 4 ; Harita konumuyö5tcrlIon, Sublroplkal
çöl Ikllmlnl o on Sudan'da Hanum'un
gıcokfrk vo yağıç
Coğra6ea 1-2 Konu Soru Bankası
L Her mevsim Rğlşh, kışlan Ilık,
II. Bütün yıl yağışlı ve sıcaklık daima
20 'nin üzerinde,
III. YIMk yağış miktarı 250 mm'nin altın&
sıcak ve kurak,
IV. Yuları sıcak ve kurak, kışlan ihk ye-
İklim Özelliklerinden hangilerinin etkili
olduğu söylenemez?
B) I ve lll C)IWN
A)lveıı
D) ııve,V
I —ş Okyanus Mm Ihman kupk
II Ekvatwal İküm sıcak kuşak
N Mdenİz İklim Ihman kuşak
YANIT: C
—198—
IKL - Bjffİj-jLİŞKİSV)
Yd içerisinde sıcaklık değişm oldukça az olmakla birlikte günlük sıcaklık
farkl olğukça jüksekür.
kuşağm batl ki*nnda soğuk su akıntılarının etki alanındaki kıyılarda
da çöüer oluşur. Güney Amerikaöa Atacarna ve Güney Afrik"a Namib
çölleri bunlara Örn* olarak verilebiür.
aorta kuşak çöller D subtropikaıçöııer
Harita 5 ; Çöl ikliminin yeryüzündeki yayılış alanları
a. Orta Kuşak Çölleri:
Orta kuşak karalarınm iç kesimlerinde, nern miktarının az olmasına bağlı
ciyak Oluşan çönerdir.
Bu nedene bağlı olarak oluşan çöller,
- Orta Asya'da (Karakum, Kızılkum. Gobl ve Taklamakan).
— İran'm İç kesimlerinde (Deşti Lut. Deşti Kebir) ,
— Kuzey Amerka'run kesimlerinde (Arizona)
alır.
«erde günlük sıcaklık farkıyla birlikte, yıllık Sıcaklık farkı da fazladır.
CŞMNMHTAEEKA
Grafik 5 : Orta Kuşak çöl ikliminde Sıcaklık
yağışm aylara göre dağ'frşl
Yukandâ açıklanan çöllerle birikte kutup bölgelerinde yılm büyük bir
bölümünün donlu geçtiği ve yağışın çok az Olduğu kurak bölgeler vardır.
bölg*re soğuk çöller denir.
—199—
ÖRNEK SORU:
Çöllerin en belirgin özelliklerden biri gün-
lük sıcaklık farkının fazla olmasıdır. Ancak
şubtrop/kal çöllerde yıllık sıcaklık farkl
10 cc civarındayken, orta kuşak çöllerinde
30 •Cye kadar çıkar.
Orta kuşak çöllerinde yıllık sıcaklık
farkmm daha fazla olmasının temel
nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) Denizlere uzak karaların İç keşimle-
rinde yer almaları
B) Yağış miktarının az olması
C) Buharlaşma şiddetinin fazla olması
D) Topraklarında tuz oranının fazla olması
E) Yıl içerisinde güneş Işınlarının geliş
açışının fazla değişmesi
ÇÖZÜM:
Orta kuşak çöllerinde güneş ışınlarının
yere düşme açış', dönenceler çevresinde-
ki şubtfopikal çöllere göre daha fazla
değişir. Buna bağlı Olarak yıl İçerişinde
sıcaklık değişim/ daha fazla olur. Denizlere
uzak karaların iç kesimlerinde yer almaları,
çöl oluşumunun nedenidir, ancak yılhk
sıcaklık farkımn fazla oluşunun nedeni
değildir, Diğer seçeneklerdeki nitelikler,
bütün çöllerin Ortak Özelliğidir.
YANIT: E
ÖRNEK SORU:
l. Ekvatoral
II. Muson
III. Savan
W. çöl
Yukarıdaki İklim tiplerinden hangileri
yağış rejimi bakımından benzerdir?
A)IRII
B)/velll
C)/lvelll
DIII veıv
ÇÖZÜM:
Muson ve savan İklimlerinde yazlar yağışlı,
kışlar kuraktır.
YANIT: C
Coğrafya 1-2 Konu Anlatım/' / Soru Bankası
