MİLLİ MÜCADELE MUHAREBELER DÖNEMİ
Gümrü Antlaşması 3 Aralık 1920
TARİ
DERS
OT
1.
2.
3.
Gümrü (Alexandropol) antlaşması uzun yıllardan sonra Türkiye'nin "galip" sıfatıyla imzalayabildiği ilk antlaş-
madır. Antlaşmaya Türk Hükûmeti adına 15. Kolordu Komutanı Kâzım Karabekir Paşa, Erzurum Valisi Hamid
Bey ve Erzurum Milletvekili Süleyman Necati Bey; Ermenistan adına da eski Başbakan Aleksander Hatisiyan
başkanlığındaki bir heyet katılmıştır.
İmzalanan Gümrü Barış Antlaşması'nın (2-3 Aralık 1920) önemli bazı maddeleri şunlardır:
Ermenistan BMM'yi tanıyacaktır.
Kars, Sarıkamış, Kağızman, Iğdır ve Oltu BMM Hükûmeti'ne bırakılacaktır.
İsteyen Ermeniler Türkiye'ye göç edebilecektir.
Bu barış antlaşması BMM Hükümeti'nin uluslararası alanda sağladığı ilk askerî ve siyasi başarıdır. Doğu Anadolu
üzerindeki her türlü isteklerinden vazgeçen Ermeniler, böylelikle Sevr Antlaşması'nın kendilerine tanıdığı hak-
lardan da vazgeçtiler.
Türkiye açısından Ermeni meselesini kapatan ve TBMM'nin ilk askerî başarısı olan Gümrü Antlaşması ile
1878'den itibaren Rus işgalinde kalan Kars ve havalisi geri alınarak Türkiye'nin Doğu sınırları güvenlik altına
alınmış oldu. Böylece, Doğu'daki kuvvetlerimizin Yunan kuvvetlerine karşı kaydırılma imkânı da doğmuş oldu.
Bu antlaşmadan hemen sonra TBMM Gürcistan'a bir nota vererek, bir Türk yurdu olan üç sancağın (Kars, Arda-
han, Batum) Türkiye'ye iadesini istedi. Görüşmeler sonunda Gürcü hükûmeti bu sancakları Türkiye'ye bırakmak
zorunda kaldı.
Ancak kısa bir süre sonra Bolşevik Rusya'nın Gürcistan ve Ermenistan'ı işgal etmesi üzerine durum değişmiş ve
16 Mart 1921 Moskova, 13 Kasım 1921 Kars Antlaşmalarıyla, Batum dışındaki yerler Türkiye'ye katılmış oldu.
Doğu Cephesi'nde bu askerî faaliyetler devam ederken aynı zamanda Türk eğitim tarihinde iz bırakacak derece-
de yoğun bir eğitim-kültür faaliyeti de yürütülmüştür.
TBMM'ne ilk zaferleri hediye eden ve Doğu Anadolu'da "Şark Fatihi" olarak anılan Kâzım Karabekir Paşa, cephe
komutanı olarak askerî faaliyetlerinin yanı sıra bölgenin eğitim ve kültür alanında kalkınması için de fevkalade
hizmetlerde bulunmuştur. Savaş ve Ermeni terörü sonucu yetim-öksüz kalmış binlerce Türk-Müslijman çocuğu-
nun eğiömini sağlayarak onları hayata kazandırmış idi.
Kâzım Karabekir
1912'de Binbaşı olan Karabekir Balkan Savaşenda sınır komiseri olarak görev yaptı. I. Dünya Savaşı'nın değişik
cephe ve karargâhlarında önemli görevler üstlendi. 1914'te Yarbay, 1915'te Albay oldu. Savaş süresince Tümen
Komutanlığı, Ordu Kurmay Başkanlıkları ile Kolordu Komutanlıkları yaptı. 1917'de 1. Kafkas Kolordu Komutan-
lığına atandı, bu görevde iken 1918'de tümgeneralliğe yükseldi. 14. ve 15. Kolordu Komutanlıkları görevinden
sonra, 192ffde korgeneral oldu. Millî Mücadele'de Doğu Cephesi Komutanı olarak görev aldı. 1923'te Doğu
Cephesi Komutanlığının kaldırılması üzerine 1. Ordu Müfettişliğine atanmakla beraber aynı zamanda milletvekili
olduğundan TBMM'nin kararı ile izinli sayıldı.
1924'te ordu müfettişliği görevinden istifa eden Karabekir, 1927'ye kadar milletvekilliği görevine devam etti.
1946 - 1948'de TBMM başkanlığı yaptı. Harp, altın, muharebe, liyakat ve istiklal madalyaları bulunan Kâzım
Karabekir, 25 Ocak 1948'de vefat etti.
Kazım Karabekir Alçıtepe Kahramanı olarak tanınmıştır.
Bazı eserleri
Bir Düello ve Bir Suikast, İstiklal Harbimiz 1-5, Paşaların Kavgası, Paşaların Hesaplaşması, İzmir Suikastı Çocuk-
tara Öğütler, Hayatım, İttihat ve Terakki Cemiyeti 1896-1909, Ermeni Dosyası, Çocuk, Davamız 1-2 İstiklal Harbi-
mizin Esasları, Sanayi Projelerimiz, İktisat Esaslarımız, Şarkılı İbret Çocuk Oyunları
www.dİzgİkİtapcom
ShLYALÇlN
