MİLLİ MÜCADELE MUHAREBELER DÖNEMİ
ARİ
DERS
ö Sürüncemede olan meselelerden birisi de Türk topraklarının boşaltılmasıydı. İstanbul ve tarafsız bölge denilen
Boğazlar bölgesinde işgal kuwetleri vardı. Müttefikler, Türkiye üzerinde baskı aracı olarak kullanmak maksa-
dıyla, Türk topraklarının boşaltılmasını mümkün olabildiğince geriye atmak istiyorlardı. Fakat askıdaki bütün
pürüzler ortadan kaldırılınca, barışın imzalanmasından sonra Türk topraklarını boşaltmayı kabul ettiler.
Böylece 17 Temmuz 1923'de yapılan son toplantıda askıda kalan konular çözüme bağlanmış oluyordu. Bunun
üzerine, İsmet Paşa anlaşmayı imza için Ankara'dan yetki istedi. Beklediği cevap gecikince, Mustafa Kemal'e baş-
vurdu. Onun olumlu cevabı üzerine anlaşmayı 24 Temmuz 1923'te imzaladı. Antlaşmanın resmi dili Fransızca
olmuştur.
Maddeler
Trakya sının Karaağaç İstasyonu Türkiye'de kalmak üzere Meriç Nehri sınır olarak kabul edilmiştir.
b Gökçeada, Bozcaada ve Tavşan adaları dışında kalan adalar Yunanistan'a bırakılıyordu. Ancak bunlardan Midilli,
Sakız, Sisam ve Nikarya Limni adalarında bir deniz gücü ve istihkâm yapılmayacaktı. Bu adalardaki asker, yöre-
den silah altına alınıp eğitilecek askerle sınırlı olacaktı.
İtalya'nın 1911-1912'de işgal ettiği ve Uşi Anlaşması ile geri vermeleri gereken Rodos, On İki Ada ile Meis adaları
onlara bırakılıyordu.
Suriye sının Ankara Anlaşması ile kabul edildiği gibi kalıyordu.
Irak sınırı ise dokuz ay içinde barış yoluyla çizilecek, bu mümkün olmazsa, konu Milletler Cemiyeti'ne götürüle-
cek, her iki tarafta alınacak kararı beklerken her hangi bir askerî harekette bulunmayacaktı.
Azınlıkların himayesi konusunda, Türkiye halkı din, itikat ve mezhep farkı olmadan eşit muamele görecek gay-
rimüslimler hayır kurumlan ve okullar yapabilecekler Müslümanların yararlandıkları her türlü medeni ve siyasi
haklardan yaralanacaklardır.
Mali hükümlerde, Osmanlı borçlarının Balkan Savaşı'nda Osmanlı Devleti'nden arazi alan devletlerle, Asya'dan
ayrılanlar arasında nasıl taksim edileceği açıklanmaktadır.
İktisadi hükûmlerde, Türkiye'de yabancılara ait mülk ile Türkiye dışında Türklere ait mülklerin sahiplerine iadesi
ve bununla ilgili teferruat, ortak hakem mahkemelerinin oluşması ile ilgili hususlar açıklanmaktadır,
ö Boğazlarla ilgili olarak yapılan sözleşmede, Boğazların statüsü saptanmıştır. Buna göre Boğazlar ticaret gemile-
rine açıktır. Savaş hâlinde Türkiye tarafsız ise bu serbestlik devam edecektir. Türkiye savaşta taraf ise geçişleri
kontrol ile düşmanlarına yasaklayabilecektir. Boğazlardan geçen savaş gemilerinin tonajı, Karadeniz'deki en kuv-
vetli donanmadan daha fazla olmayacaktır. Savaş halinde Türkiye tarafsız ise gece ve gündüz geçme serbestliği
vardır. Türkiye taraf ise ancak tarafsız savaş gemileri geçebilecektir.
Çanakkale ve İstanbul Boğazları'nın iki yakasında 15-20 km'lik belirli alanlar askerden arındırılacaktır. Marmara,
Gökçeada, Bozcaada, Semadirek, Limni adaları askersiz olacak. İstanbul'da 12 000 asker ve deniz üssü buluna-
bilecektir. Boğazlardan geçiş, Türkiye'nin başkanı olduğu İngiliz, Fransız, İtalyan, Japon, Yunan, Bulgar, Yugoslav,
Rumen ve Rus delegelerinden oluşan bir komisyon tarafindan yürütülecektir.
Trakya sınırı ile ilgili sözleşmede, Türk, Yunan, Bulgar sınırları, her iki taraftan yaklaşık 30 km derinliğinde asker-
den arındırılmaktadır.
Adliye ile ilgili görüşmelerde, Türkiye'nin 5 yıl için danışman statüsünde yardımcı hakimlerin hizmetini alması
öngörülmektedir.
Karaağaç ile ilgili sözleşmede, anlaşmanın tasdik edilmesi şartıyla en geç 23 Eylül 1923'te Türkiye'ye teslim
edilmesi kararlaştırılmıştın
Türk ve Rum ahalinin mübadeleleri ile ilgili sözleşmede, Batl Trakya Türkleri ve İstanbul Rumları hariç olmak
üzere Türk ve Rum nüfusun mübadeleleri ile ilgili ayrıntılar belirtilmektedir.
Barış konferansı boyunca Türk tarafının hassasiyetle üzerinde durduğu müttefik güçlerin işgali altında bulunan
Türk topraklarının boşaltılmasına dair olan sözleşmede, anlaşmanın Türkiye tarafindan tasdik edilmesinden iti-
319 SDLYALÇIN —
www.dİzgİkİtap.com
