MİLLÎ MÜCADELE HAZIRLIK DÖNEMİ
ARİ
DERS
OT
ö İtilaf Devletleri'nin ve İstanbul Hükûmeö'nin her türlü tehdit ve engellemelerine rağmen kongre 4 Eylül 1919'da
Sivas Lisesinde yapıldı.
Kongre başlarken Amerikan mandası ve Mustafa Kemal'in kongre başkanı seçilmesi konuları büyük tartışmalara
yol açtı.
Ayrıca kongreye katılanların İttihatçılıkla suçlandığı belirtilerek, kongrenin hiçbir parti ile ilişkisinin olmadığına
dair kongre üyelerince yemin edilmesi önerildi.
Ğ Yapılan ilk oturumda Mustafa Kemal oy çokluğuyla başkan seçildi. Manda konusunda ise Rauf Bey'in önerisiyle,
Amerikan Senatosuna telgraf çekilerek durumun incelenmesi için hiçbir bağlayıcı yanı olmayan bir inceleme
heyeti talep edildi.
Sivas Kongresi'nin, Erzurum Kongresi Tüzüğü'nde yaptığı değişiklikler şunlardır:
» Erzurum Kongresi bütün DoğuKaradenizveDoğu Anadolu'dakicemiyetlerin ismini "ŞarkîAnadolu Müdafaa-i
Hukuk Cemiyeti" olarak belirlemişti Sivas Kongresi'nde bu cemiyeön ismi "Anadolu ve Rumeli Müdafaa*
Hukuk Cemiyeti" olarak benimsenmiş ve değiştirilmiştir." Böylece Anadolu'daki ve Rumeli'deki millî hareket
bir cemiyet bünyesinde merkezileştirilmiştin
Erzurum Kongresi'nin bir karar ve icra organı olarak teşkil edilen Heyet-i Temsiliye ile ilgili olarak tüzükte yer
alan "Heyet-i Temsiliye, bütün Doğu Anadolu'yu temsil eder." hükmü yerine "Heyet-i Temsiliye bütün vatanı
temsil eder." hükmü getirilmiş ve böylece millî hareket bir heyet'in yönetimine bırakılmıştı.
» Erzurum Kongresi'nin dokuz kişi olarak belirlediği Heyet-i Temsiliye üye sayısı Refet Bey'in de alınmasıyla 10
kişiye çıkanlmışür. Ancak bu heyete işlerlik kazandırabilmek için üye sayısının artırılması uygun görülmüş ve
bu sayı Sivas Kongresi'ne katılan delegelerin kararlarıyla 16 kişiye yükseltilmiştir.
Erzurum Kongresi'nde "Her türlü işgal ve müdahaleyi Rumluk ve Ermenilik kurma gayesine bağlı sayacağı-
mızdan, topyekûn savunma ve direnme ilkesi kabul edilmiştir." şeklinde belirtilen hüküm, Sivas Kongresi'nce
"Her türlü işgal ve müdahalenin ve özellikle Rumluk ve Ermenilik kurma gayesine yönelmiş faaliyetlerin
reddi konularında topyekûn savunma ve direnme ilkesi kabul edilmiştir." şekline dönüştürülmüştür.
» Erzurum Kongresi Tüzüğü'nün dördüncü maddesinde yer alan "Osmanlı Hükûmetinin yabancı devletlerin
baskısı karşısında, buraları (yani Doğu vilayetlerini) bırakmak ve ilgilenmemek zorunda kaldığı anlaşılırsa,
alınacak idari, siyasi, askerî tedbirlerin tayin ve tespiti" yani geçici bir idare kurma konusu, Sivas Kongresi'nde
"Osmanlı Hükûmetinin yabancı devletlerin baskısı karşısında, yurdumuzun herhangi bir parçasmı bırakmak
ve ilgilenmemek zorunda kaldığı anlaşılırsa" şeklinde değiştirilmiştir. Böylece hükmün ele aldığı saha bir
coğrafi bölge olmaktan çıkarılarak bütün vatanı içine alacak şekle dönüşmüştür, Böylece bütün ülkenin ko-
runması ilkesi ifade edilmiştir
» Erzurum Kongresi'nin toplandığı günlerde Mustafa Kemal Paşa'nın da dostları arasında bulunan bazı aydın-
larımız ve devlet adamları, Erzurum'a özellikle Mustafa Kemal Paşa'ya ve Rauf Bey'e gönderdikleri mektup-
larla Türkiye'nin bütünlüğünü koruyacak şekilde bir mandaya sıcak bakılabileceğini ve özellikle ülke toprak-
lan üzerinde gözü olmayan Amerikan Mandasffna sıcak baktıklarını belirtiyorlardı. Mustafa Kemal Paşa'yı ve
Rauf Bey'i etkileyerek "manda" ile ilgili olumlu bir gelişme sağlamaya çalışıyorlardı. Bunlar arasında bilahare
Erzurum Kongresi'ne Sivas delegesi olarak katılan ve bu kongrenin sonunda 9 kişilik Heyet-i Temsiliye üye-
lerinden birisi olan Bekir Sami Bey, eski sadrazamlardan Ahmet İzzet Paşa, İsmail Hami Bev gelmekteydi.
» Ancak Erzurum Kongresi, manda meselesine sıcak bakmamış ve bilhassa Ermenilere destek veren
Amerika'nın mandası olmak fikrini asla benimsememiştir. Nitekim kongrenin yayınladığı beyannâmenin 7.
maddesi ile UManda ve himaye kabul edilemez." denilerek konuyu bu hâliyle kapatmıştır.
wwwdizgikitap.com
281
• SebüYALÇlN
