Merkez Teşkilatı-Divanıhümayun ve Üyeleri
KUBBEALTI VEZİRİ
SADRAZAM (VEZİRİAZAM)
• #âdişihın mutlak vekilidir. Padişahtan sona dâvetki-
• İlk vezir "Alaaddin Paşandır. (Orhan Bey Za-
li kişidir. Padişahm mührü ile atanır, mührün geri alın-
mani)
maşıyla görevinden alınır. İlk vezir•i azam atamasını
• Zamanla savılan artmıştır.
I.Murat yapmıştır. Verdiği kararlara "buyruldu" denin
• Devlet işlerinde sadrazama yardımcı olan
"Serdar-' Ekrem" unvanıyla orduya komutanlık yap-
görevlilerdir,
mıştır. Sadrazamın yerine ise "Sadaret Kethüdası”
• Sadrazamların verdiği görevleri verine geti-
(Kaymakamı) bakmıştır.
rirler.
• Fatih'ten itibaren Divana sadrazamlar başkanlık yap-
• "Serasker" sıfatl ile orduya komutanlık yap-
mlştır. Sadrazamlık makamna "Paşa Kapısı", I,AbdüI-
mışlardır.
hamit Dönemi'nden itibaren ise "Babıali" denilmiştir
NİŞANCI (TUĞRACI)
REİSÜLKÜTTAP
•İİİkHâFğtih Sultan Mehmet Zamanı'hda Divana
• Günümüzdeki Dışişleri Bakamna denk gelir.
u • Önceleri nişancıya bağlı bir kâtipken, XVII,
üye olmuştur.
• Yazışmalara bakar, padişahın ferman ve beratla-
yüzyıldan itibaren dış işlerinden sorumlu
rina tuğra çeker.
hâle gelmiştir,
• Örfi kanunları hazırlar bu yüzden örfi hukuk uz-
• Padişah ve sadrazama gelen yabancı mek-
mam olarak kabul edilir.
tupları tercüme edip cevapları hazırlamak en
• Örfi hukukun Divandaki temsilcisidir,
önemli görevi hâline gelmiştir,
• Fethedilen arazilerin kayıtlarını tutar ve bunları
• XVII. yüzyıldan sonra divan üyesi olmuştur.
"Tahrir (Tapu) Defterleri"ne kaydeder.
• Dirlik defterlerini takip eder. (Nişancının Selçuk-
ludaki karşılığı 'Pervaneci"dir,)
DİVANIHÜMAYUNUN ÖZELLİKLERİ
• Divanıhümayun Osmanlı Devleti'nde en üst idari ve yargı organıdır, Divan karar-
larına padişah uymak zorunda değildir. Bu durum Divan'ın bir danışma organı
olduğunun göstergesidir,
• İlk olarak Orhan Bey Zamanı'nda geçici olarak kurulmuş, I.Murat Zamanı'nda
sürekli hâle getirilmiştir, Fatih'ten itibaren Divana sadrazamlar başkanlık etmeye
başlamıştır, II. Mahmut Zamanı'nda kaldırılarak yerine nazırlıklar kurulmuştur.
• Divan'ın toplandığı yere "Kubbealtı", Divanda alınan kararlara "hüküm", bu
kararların tutulduğu defterlere "Mühimme Defterleri" denilmiştir, Divanda
alınan kararlar "arz odası"nda padişaha sunulmuştur. Divanıhümayun Osmanlı
Devleti'nde halkın şikâyetlerini iletebildiği ve padişah tarafından da şikâyetlerin
takip edildiği bir verdir.
• Kaptanıderya (XVI. yüzyıl), Reisülküttap (XVII. yüzyıl) ve Şeyhülislam (XVIII. yüz-
yıl) sonradan divana üye olmuşlardır.
KAZASKER (KADIASKER)
• Günümüzdeki Millî Eğitim Bakanına ve Adalet Bakam-
na karşılık gelir. Kazaskerlik makamı I. Murat Dönemi'nde
oluşturulmuştur. İlk kazasker Çandarlı Kara Halil Hayred-
din Paşa'dır. Kadı, müderris ve din adamlarının ataması-
m yapma, kadı kararlarını bozma, değiştirme ya da yeni-
den oluşturma gibi yetkilere sahiptir. Askerî davalardan,
eğitim ve adalet işlerinden sorumludur, Anadolu ve Ru-
meli kazaskeri olmak üzere sayıları iki tanedir. Divanda-
ki en yüksek yargıçtır, Doğuştan Müslüman ve medrese
çıkışlıdır. Kazaskerler kendilerine bağlı ulemanın işlerini
Ruznamçe Defterlerine kaydetmişlerd@
ŞEYHÜLİSLAM
• Günümüzdeki müftüye karşılık gelir. Divanın doğal üye-
si değildir, (Gerektiğinde katılır.) Divanda alınan kararların
İslam dinine uygunluğu konusunda görüşüne başvurulur.
Verdiği kararlara "fetva", fetva verme yetkisine de "ifta"
denilmiştin
• İlk defa şeyhülislamlık makamı II.Murat Zamanfnda oluş-
tutulmuştur. İlk Şeyhülislam Molla Fenari'dir.
• Fatih Kanunnamesi'nde ilmiye sınıfının başı sayılmıştır.
• Kanuni Dönemi'nde protokol bakımından sadrazama denk
sayılmıştır.
DEFTERDAR
• Günümüzdeki Maliye Bakanına karşılık gelin
• Devletin gelir ve giderleriyle İlgilenir.
• Padişahın malının mutlak vekilidir,
• Bütçeyi hazırlama, hazineyi açma ve kapama,
yeniçeri ulufesini (maaş) hazırlama gibi İşleri yü-
rütür.
• Akçe İle İlgili konulardaki anlaşmazlıkları çözer.
(Mali yargı yetkisi vardır.)
YENİÇERİ AĞASI
• Divanın doğal üyesi
değildir.
Divan toplantılarına
katılır,
• Başkentin denetim
ve güvenliğinden
sorumludur.
DİĞER DİVANLAR
KAPTANIDERYA
• Deniz kuvvetleri komuta-
nıdır.
• Divanın doğal üyesi değildir.
• Vezir rütbesinde ise divan
toplantılarına katılmıştır,
• İlk kaptanıderya Karamür-
sel Alp'tir, Divan'a kağlan İlk
kaptanıderya ise Barbaros
Hayreddin Paşa'dır.
GALEBE DİVANI
İKİNDİ DİVANI
ULUFE DİVANI
ÇARŞAMBA DİVANI
CUMA DİVANI
Yabancı elçilerin, gayrimüslim cemaat temsilcilerinin kabul edil-
divandır Aynı zamanda yeniçeri de da - itilmiştir
Sadrazamın konağında toplanan, divanda yarım kalan konula-
on görüşüldüğü divandır.
Ulufe denilen yeniçeri maaşlarının dağıtılması için toplanan
divandır,
Sadrazam başkanlığında toplanan Ve İstanbul meselelerinin gö-
rüşüldüğü divandır.
Sadrazam başkanlığında, kazaskerin katılımıyla toplanan, şeri
ve örfi davalara bakılan divandır.
Ayrıca olağanüstü durumlarda toplanan 'Ayak Divanı”, sefer öncesi ya da sefer
sırasında toplanan "Sefer Divanı” gibi divanlar da bulunmaktadır,
47
insta
ram.com/co
sınav
