Maşalarda orman, saray ğbİ gerçek mekânların yanı Sıra "Kaf-
dağı" gibi gerçek hayatta karşılığı olmayan, hayali mekânlar
da yer alır.
Masallarda zaman belirsizdir 'Bir varmış, bir yokmuş" gibi te-
kertemeler zamanın belirsizliğini güçlendirir.
Anlatm •-mjş'li• geçmiş zamanla ve geniş zamanla sağlanır
Masallarda eğlendirerek eğitme amaçlanır.
İyi-kötü gibi karşıt durumlann çatışmasına yer verilen masal •
larm sonunda İyiler ödüllendirilir, kötüler cezalandırılır.
Masallar, konularına göre "hayvan masalları, asıl masallar ve
zincirlemeli masallar" gibi adlar alır.
Eflatun Cem Güney (Masalcı Baba). Pertev Naili Boratav, Nakı
Tezel. Tahir Alangu, Saim Sakaoğlu gibi isimler Türk masallarını
derleyen. yazıya geçiren önemli masal araştırmacılarıdır.
Grimm Masallan (Alman). Andersen Masalları (Danimarka).
Perrault Masalları (Fransız), Binbir Gece Masalları (Arap) ,
Binbİr Gündüz Masalları (Hint) dünyaca tanınan ünlü
masanadır.
Türk edebiyatında Uygur Dönemi ürünlerinden Olan
Kalyanamkara ve Papamkara (Edgü Ögli Tigin Ayıg Ögli Tiginl
masal özelliği gösteren İlk eserlerdendir.
Türk masalları arasında en tanınmış Keloğlan Maşallan'dır.
Yazıya geçirilen ilk Türk masalları ise Tahir Alangu tarafından
Billur Köşk Masallan adıyla kitaplaştırılmıştır.
4. FABL
-j Kahramanları çoğunlukla hayvanlardan, kimi zaman bitki ve
cansız varlıklardan seçilen, sonunda ders verme amacı gü-
den metinlerdir.
İnsanlar vo insanlara ait bazı durumların simgelendiği bu tür-
de teşhis (kişileştirme) ve İntak (konuşturma) sanatlarından
yararlanılır.
Fabllarda zaman ve mekân belirsizdir.
düğüm, çözüm ve Öğüt- bölümlerinden oluşan fabl-
lar. şiir veya düzyazı şeklinde yazılabilir.
Lj Fablların sonunda açıkça ifade edilen bir ahlak dersi bulunur.
Dünya edebiyatında fabl türünün ilk Örnekleri Yunan sanatçı
Aişopoş (Ezop) tarafından verilmiştir. MÖ VI, yüzyılda yazıya
geçirdrniş Olan Ezop Maşallan'nda kahramanlar genelhkle hay -
yanlar arasından seçilmiştir,
Doğu edebiyatındaki İlk fabllar, Hint edebiyatında pançatantra
(Beş Kitap) adıyla yazwa geçirilmiştir. Arapçaya Kelile ve Dimne
başlığı İle çevrilerek yazarının Beydeba Olduğu belirtilen eşer,
Doğu ve Batı edebiyatlarında tanınmıştır.
32
Sadi'nin Gülistan ve Bostan'ında yer alan bazı hayvan hikâye-
leri de Doğu edebiyatının bu türde en bilinen eserlerindendir.
Fransız yazar La Fontaine (La Fonten) de bu türün tanınma-
sında önemli bir yere sahiptir.
15. yüzyıl divan şairi ŞeyhÎ'nİn mesnevi biçiminde yazdığı
Harnâme, Türk edebiyatının İlk fabl Örneğidir. İranlı sanatçı
Feridüddin Attar tarafından kaleme alınan, 14, yüzyıl divan
şairi Gülşehrî tarafından çevrilen Manüku 't-Tayr da fabl türüne
Özgü nitelikler taşımaktadır,
Tanzimat sanatçısı Ahmet Mithat Efendi 'nin Kıssadan Hisse 'sin-
de ve Servetifünun sanatçısı Tevfik Fikret'in çocuk şiirlerinden
Oluşan Şermin'inde fabl türüne yakın Örnekler yer alır,
Batı'dan İlk fabl çevirilerini Tanzimat sanatçısı Şinasi yapmış-
tır. Cumhuriyet Dönemi sanatçılarından Orhan Veli Kanık ve
Sabahattin Eyüboğlu da Batı edebiyatından fabl çevirileri yap-
mıştır.
Martı (Richard Bach), Hayvan Ç/ftljğİ (George Orwell) ve
Küçük Prens (Antoine de Saint•Exupery) gibi günümüz
eserlerinde de fabl türünün etkileri görülmektedir.
5. HALK HİKÂYESİ
Destanın yerini alan sözlü anlatım ürünleridir.
Dostan İle hikâye arasında Olan halk hikâyeleri, hikâyeye da-
ha yakın bir türdür.
Halk hikâyeleri, hikâye anlatmayı meslek edinmiş âşıklar ve
meddahlar tarafından anlatılır.
Neşir-nazım karışık Olan halk hikâyelerinde, manzum parça-
lar saz eşliğinde söylenir.
Konularına göre halk hikâyeleri; aşk temalı (Kerem ile Aslı,
Arzu ile Kamber, Ferhat ile Şirin, Tahir ile Zühre) ve destan tipi
(Dede Korkut Hikâyeleri , Köroğlu Hikâyesi, Hz. Ali, Hz. Hamza ,
Battal Gazi cenknameleri) biçiminde sınıflandırılabilir.
UYARI
Halk hikâyeleri; olayların ve kişilerin gerçek hayattan alın-
maşı, hayali olaylara daha az yer verilmesi bakımından
masaldan ayrılır.
Halk hikâyeleri; mitolojiye dayanmaması ve kahramanlık-
tan ziyade aşk ekseni etrafında gelişmesi yönüyle de deş-
tandan ayrılır.
